20 June 2014

Księga Daniela



Rozpoczynamy serię studiów z Księgi Daniela.
Początkowo opublikowane zostaną opracowania rozdz. 1-6, w późniejszym terminie okaże się druga część księgi.

Aby w pełni móc zrozumieć Księgę Daniela, należy zapoznać się z tłem historycznym.

Tu (link) można znaleźć artykuł, wprowadzający do tematyki dotyczącej Imperium Babilońskiego, w którym żył i działał Daniel.

Tu (link) można znaleźć przegląd ważnych dat i wydarzeń historycznych w formacie PDF.

Tu (link) można znaleźć ogólne wprowadzenie do Księgi Daniela.

Życzymy miłej lektury.

Pedro Snoeijer

Wprowadzenie do Księgi Daniela


Daniel
Imię Daniela znaczy: „Bóg jest moim Sędzią”
Daniel pochodził z rodziny królewskiej. Został wyprowadzony z Jerozolimy z pierwszą grupą wygnańców w 605 p.n.e. (2 Kronik 36:5-8; Daniela 1:1-2). Królestwo Judy był wtedy wasalem Babilonii. Otrzymał dobre wykształcenie na dworze królewskim w Babilonie, przygotowywano go do pełnienia wysokiej funkcji rządzącej w kraju.

Daniel żył w tym samym czasie jak prorocy Jeremiasz (w Jerozolimie, potem w Egipcie) oraz Ezechiel, który 8 lat po Danielu zostaje też wyprowadzony na wygnanie do Babilonu (por. Ezechiela 14,20).
Gdy inni prorocy jak np. Ezechiel mówili do ludu Izraela, Daniel działał na dworze królewskim, gdzie miał wysoką funkcję polityczną. Daniel służył jako prorok, mędrzec i polityk poprzez cały czas wygnania babilońskiego a potem także na dworze perskim (tj. okres 605-536 p.n.e.).


Autor i czas powstania
Tekst Księgi Daniela w obecnej formie nie świadczy o tym, kiedy został zapisany.
Same wizje pochodzą z ust Daniela z VI w. p.n.e.
Rozdz. 1-6 stanowią opowieści o wydarzeniach w VI wiek p.n.e. w imperium Babilońskim i Perskim.
Natomiast wizje z rozdziałów 7-12 dotyczą wydarzeń historycznych w wiekach II-III p.n.e., które są częściowo bardzo dokładne. Z tego powodu większość komentatorów uważa, że Księga Daniela w obecnej formie została napisana w II wiek p.n.e.
Gdyby tak było, Księga Daniela byłaby tzw. pseudoepigrafem, tj. tekst napisany pod nazwą posiadającego większy autorytet autora. Zazwyczaj czytelnicy wiedzieli o tym, że faktycznie autor jest inny. W starożytności co prawda było to powszechną praktyką, ale gdyby Daniel 7-12 został napisany w II wieku p.n.e., pisząc proroctwa dopiero po fakcie (spełnieniu), mielibyśmy do czynienia z oszustwem. To stanowiłoby wielki problem dla wiarygodności Słowa Bożego.
Jednak rozwiązanie nie jest proste. Są pewne problemy, szczególnie z proroctwami na końcu rozdziału 11, które wydają się błędne. (Patrz komentarz).
Najbardziej logicznym i wiarygodnym jest założenie, że Księga Daniela została napisana i proroctwa zostały wypowiedziane przez historycznego Daniela w czasie Babilońskiego Imperium, tak jak księga to też prezentuje.

W Hebrajskiej Biblii Daniel nie jest zaliczany do proroków, lecz do pisma (ketuwim). W Izraelu prorok funkcjonuje między Bogiem a ludźmi, mówi w imieniu Boga do ludzi. Daniel natomiast był przede wszystkim politykiem na dworze pogańskim. Nowy Testament natomiast nazywa Daniela prorokiem (Mt. 24:15).


Tło historyczne
Patrz osobny artykuł o Imperium Babilońskiego oraz przegląd dat.


Struktura Księgi Daniela
Pierwsza część (1-6) zawiera opowieści z życia Daniela: trudności, próby i ratunek Boży.
Druga część (7-12) zawiera wizję Daniela, który są mniej znane, często trudne do zrozumienie. Szczególnie ta druga część grała ważną rolę w Judaizmie w czasie Jezusa.

Ogólny temat księgi: mimo wszystkiego, co się dzieje: Bóg rządzi i kontroluje wszystko!

Struktura
Rozdz.
Treść
Władca Babilonu
1
Daniel i trzej przyjaciele w pałacu Nebukadnesara
Nebukadnesar
2
Daniel wykłada sen Nebukadnesara
3
Bóg ratuje troje przyjaciół z ognia
4
Pycha Nebukadnesąra zostaje ukarana
5
Napis na ścianie
Regent Baltazar
6
Daniel w lwiej jamie
Dariusz z Medii (Cyrus)
7
Sen o czterech zwierzętach i Synu Człowieczym
Regent Baltazar
8
Widzenie barana i kozła
9
Modlitwa Daniela o odpuszczenie grzechów ludu
Dariusz z Medii (Cyrus ?)
10
Widzenia Daniela
Cyrus
11-12  
Cel i koniec historii


Tematy z rozdz. 2 wracają w rozdz. 7.
Rozdz. 2-7 tworzą tzw. chiazm, jak pokazano poniżej. Właśnie ta część jest także w całości napisana po aramejsku (patrz niżej).

A   cztery imperia a Boże Królestwo                                   Dan. 2
     B   Próba w ogniu oraz ratunek Boży                             Dan. 3
            C   Król ostrzeżony, ukarany i uratowany                Dan. 4
            C’   Król ostrzeżony, zbuntowany i usunięty            Dan. 5
     B’   Próba wśród lwów oraz ratunek Boży                      Dan. 6
A’  cztery imperia a wieczne Królestwo Boże                      Dan. 7

Wizja o mocarstwach w Dan. 2 zostaje rozwinięta w rozdz. 7, potem jeszcze jaśniej rozwinięta w rozdz. 8. W 8 rozdz. zostaje objawione więcej szczegółów. Okazuje się, że mocarstwa z rozdziału 2 to Media, Persja i Grecja.
Po wyjaśnieniu wydarzeń historycznych, rozdział 8 opisuje przyszłe odnowienie Jeruzalem i świątyni, nawiązując do Jeremiasza. Sercem tego rozdziału jest długa modlitwa związana z tym proroctwem. Rozdz. 9 nawiązuje do rozdz. 1 i 8.
Zakończenie księgi (rozdz. 10-12) stanowi długie objawienie, który wiele z poprzednich rozdziałów wyjaśnia i tłumaczy.

Pierwsza część mówi o Żydach na wygnaniu w Babilonie, VI w. p.n.e.;
Wizja drugiej części natomiast mówi o Żydach w Jerozolimie w II w. p.n.e.
Pierwsze rozdziały nie są tylko pięknymi opowieściami o ludziach, których Bóg ratuje. Te opowieści przygotowują na drugą część, gdzie będzie mowa o wielkim prześladowaniu i potrzebie wierności Bogu podczas prześladowania.


Język hebrajski i aramejski
Księga Daniela została napisana po hebrajsku i po aramejsku.
  1:1-2:4a        hebrajski
  2:4b-7:28      aramejski
  8:1-12:13      hebrajski
Tekst hebrajski jest napisany niepoprawnym hebrajskim, jakby napisany przez kogoś, który nie zna bardzo dobrze hebrajskiego, lecz lepiej aramejski. Niektórzy twierdzą, że być może został przetłumaczony z aramejskiego. Część aramejska jest dobra i poprawna.
Nie ma jednoznacznego wytłumaczenia dlaczego ta księga została napisana w dwóch językach.
W całości tekstu występuje bardzo dużo obcych wyrazów, pochodzących z języka perskiego i greckiego.
Język aramejski Księgi Daniela jest aramejskim imperialnym, który był językiem administracyjnym w królestwie Achemenidów (imperium Babilońskie).
Potem, w Perskim imperium aramejski był drugim język, przede wszystkim był językiem handlu.

Cały Stary Testament został w 2 wieku p.n.e. przetłumaczony na grecki (tzw. Septuaginta). Apostoł Paweł zazwyczaj cytuje Stary Testament nie z hebrajskiego, lecz z Septuaginty. Nieraz Septuaginta jest bardzo wolnym i niedokładnym tłumaczeniem. Księga Daniela jest w greckim tłumaczeniu o kilka rozdziałów dłuższa niż hebrajski/aramejski oryginał (patrz ‘dodatki’ w Księdze Daniela w Biblii Tysiącleci)


Teologia Księgi Daniela
Bóg objawia się nie w sposób abstrakcyjny, lecz w konkretnej historii, w relacjach z konkretnymi ludźmi.

  • Bóg jest suwerenny

Nebukadnesar uważa siebie za najważniejszego człowieka na świecie, uważa, że rządzi suwerennie i może czynić co zechce (por. Dan. 4:34-35). Jednak tylko Bóg jest suwerenny, który ustanawia i usuwa królów (Dan. 1:2; 2:21).
Ludzie, władcy myślą, że działają suwerennie, ale Pan Bóg ma wszystko pod kontrolą. On rządzi także nad wrogami. Bóg ma plan w historii ludzkości, który wykona, nawet jeśli ludzie (wierzący) nic nie rozumieją z tego.
Rządzenie Boże jednak nie oznacza, że ludzie są marionetkami (Dan. 9-11). Bóg jest suwerenny (11:27, 29, 36, 45), ale człowiek też może do pewnego stopnia czynić jak chce (11:3, 16, 36).
Pan Bóg nie jest jednym z wielu bogów jakiegoś narodu, ale On jest jedynym PANEM BOGIEM stworzycielem.

  • Królestwo Boże

Bóg realizuje na ziemi swoje Królestwo (w żadnej innej księdze Starego Testamentu ten temat nie jest tak podkreślany jak tu). Rządy Boże są rzeczywistością w świecie, gdzie wydaje się, że władzę posiadają poganie. Bóg rządzi i realizuje swoje cele poprzez ludzi, ale też przez wrogów i pogańskich władców.
Czasami oznacza to w miarę spokojnie życie, choć w całkiem pogańskim  społeczeństwie, jak tego doświadczył Daniela. Ale Bóg też działa podczas strasznych prześladowań, o których mówią wizje w drugiej części księgi Daniela. Czasami widzimy wyraźnie, że Bóg rządzi, czasami nie dostrzegamy tego. Pewnym jest, że nawet w najstraszniejszych czasach Bóg ma wszystko pod kontrolą i rządzi.   
W tej chwili Królestwo Boże jeszcze nie jest w pełni widoczne na ziemi, i wielu ludzi go nie uznaje. Ale przyjdzie czas, po wielkim prześladowaniu, kiedy Bóg pokona wszystkich wrogów i kiedy przyjdzie Jego Królestwo w pełni i będzie rządził na zawsze.
Wizje w drugiej części zapowiadają przyszłość, gdzie moc zostanie odebrana pogańskim władcom a dana zostanie dzieciom Bożym. Jest to wieczne rządzenie Boże na ziemi gdzie wróg będzie pokonany. To zostaje spełnione w Jezusie Chrystusie.
To wszystko oznacza, że bieg historii i polityki ma sens, też jeśli nie zawsze go rozumiemy. Bóg prowadzi ludzkość poprzez ludzką historię do celu i spełnienia.

  • Kara i błogosławieństwo

Bóg zawarł przymierze z Izraelem. Kiedy Izrael jest wierny, zostaje błogosławiony, jeśli nie, spotyka go przekleństwo (Ks. Powt. Prawa 28-30).
Izrael ciągle odwracał się od Boga i służył innym bogom. Prorocy ciągle w imię Boga ostrzegali, aż w końcu Izrael został ukarany i wyprowadzony na wygnanie.
Bóg karze niewierność i nieposłuszeństwo. Wygnanie jest karą. Ale Bóg jest nadal wierny. Żydzi stracili swoją ziemię, miasta i świątynię, żyją w obcym, bardzo pogańskim kraju, który im to wszystko sprawił. Ale także tam w Babilonii Bóg ich błogosławi, i sprawia, że nawet bardzo dobrze im się tam wiodło.  
  • Rola wierzącego w społeczeństwie

Bóg powołuje pewnych ludzi jako przywódców. Człowiek ma spełnić to powołanie. Bóg także powołuje niektórych ludzi do ról politycznych i wpływowych w państwach pogańskich, podobnie jak Daniela. Oznacza to, że wierzący ma funkcjonować w otoczeniu pogańskim, gdzie dzieją się rzeczy, które są przeciwko woli Bożej, ale powinien mimo to działać, wykonywać swoje zadanie i świadczyć o Bogu.
Wierzący jest w świecie, ale nie jest z tego świata (Ew. Jana 15:19). To jednak nie oznacza, że wierzący powinien uciec od świata i żyć tylko swoim życiem. Wierzący powinien być aktywny w społeczeństwie, w którym żyje, tak jak Daniel. W ten sposób dzieci Abrahama mogą być błogosławieństwem dla świata.  
Zdarzają się nieraz okresy prześladowań, podczas których wierzący nie mają żadnych możliwości działanie, lecz cierpią. Wierzący jednak żyje w nadziei, że to nie ostatnie słowo. Powróci czas, kiedy wierzący znowu gra rolę, co ostatecznie zostaje spełnione kiedy Królestwo Boże w pełni zostanie objawione.
Bardzo ważna dla wierzącego jest wierność w modlitwie w każdej sytuacji.

  • Izrael zostaje odnowiony

Izrael był na wygnaniu jako kara za brak wierności, ale to nie koniec. Izrael jest narodem Bożym i dlatego Bóg ich nie opuszcza. Izrael zostaje w przyszłości odnowiony w sposób większy niż kiedykolwiek wcześniej był.
Daniel ma wizję przyszłości odnowienia i błogosławieństwa w królestwie mesjańskim, ale najpierw nastąpi okres prześladowania (7:21-22)

  • Wierność człowieka

Król myśli, że może czynić co chce. To ogromne wyzwanie dla wiernego.
Być wiernym oznacza żyć w sposób ‘czysty’ (rozdz. 1), publicznie odmawiać służenia innym bogom (rozdz. 3) oraz zostać wiernym w modlitwie (rozdz. 6).
Bóg jest wierny tym, którzy mu dochowują wierności. Bóg nie sprawia, że Daniela omija pobyt w lwie jamie, ale okazuje swą wierność w trudnej sytuacji, kiedy Daniel tam jest. 

  • Życie wierzących

Daniel mówi o wierzących w dwóch różnych sytuacjach: w diasporze (wygnanie) w pogańskim otoczeniu, oraz w swoim kraju. Są to sytuacje w których wierzący w miarę spokojnie może żyć a nawet może mieć wpływ w społeczeństwie i w polityce, ale też w sytuacji prześladowań. W każdej sytuacji życie wierzących odróżnia się od świata i zostaje wierne Bogu. W praktyce jednak to różnie wygląda.  
Życie na wygnaniu, czyli życie nie w społeczeństwie jakie byśmy sobie życzyli, może też być dobrym życiem ku chwale Boga, nawet prosperującym życiem, przez Boga błogosławionym.
Babilon, miejsce wroga pod panowaniem pogan, okazuje się lepszym miejscem do życia, niż Jerozolima, gdzie będą prześladowania.


Imperium Babilońskie

Położenie: równina przy rzece Eufrat; rejon zwany Szynear (Ks. Rodzaju 10:10; Izajasza 11:11). Potem zwane jako Kraj Chaldejczyków (Jer. 24:4; Ez. 12:13).
Jest to teren żyznej ziemi, ale suchej (pustynia) z dwiema wielkimi rzekami: Eufrat i Tygrys.
Rozbudowano tam wielką sieć dobrze zaplanowanych kanałów irygacyjnych, aby mogło się rozwijać rolnictwo. Przez to wielki obszar był zagospodarowany, co było niezbędnym, gdyż żyło tam bardzo dużo ludzi, których należało wyżywić. 

Miasto Babilon
  • Miasto Babilon było położone po obu brzegach rzeki Eufrat
  • Rzeka Eufrat płynęła przez środek miasta.
  • Obie części miasta były połączone przez most (ok. 700 m.) oraz promy.
  • Powierzchnia ok. 890 hektarów(ok. 9 km2) na obu stronach rzeki (w starożytnych czasach tylko Rzym i Kartagina były większe). Dla porównywania: starówka (średniowieczna) Görlitz ma pow. 30 hektarów.
  • Archeologiczne odkrycie wewnętrznego miasta: ok. 1 x 2 km.
  • Mury miejskie były zbudowany z cegły. Długość ok. 8 km; wysokość ok. 10 m., grubość: ok. 7,5 m. Wg Herodota mur był tak gruby, że na nim było dość miejsca, by mógł zawrócić rydwan zaprzężony w cztery konie. Mury zewnętrzne: długość ok. 27 km.
  • Wysokość muru ok. 10 m. nad ziemią, 7,5 m. grubości
  • 250 wież, każda ok. 15 m. wysokości
  • Mury wewnętrznego miasta miały 8 wielkich bram; mury zewnętrznego miasta 100 bram.
  • Z północ na południe prowadziło 24 (głównych) ulic i tak samo z zachodu na wschód.
  • Wszystkie ulice były wyłożone wielkimi kostkami.
  • Miasta zawierały 53 świątyń, 180 ołtarzów Isztar.
  • Wewnątrz murów miejskich było dużo terenów zielonych, ogrodów, pastwisk, cmentarzy.
  • Babilon był prawdopodobnie największym miastem na świecie z liczbą mieszkańców powyżej 200.000.
  • Podczas rządów Nebukadnesera Babilon stanowił najważniejsze i największe miasto świata.

Babilon był pięknym miastem pełnym pięknych budowli.
Medyjska żona Nebukadnesara, Amytis, pochodziła z gór i tęskniła za miejscem skąd pochodziła. Babilon leży na równinie, kompletnie płaskiej, położonej z dala od gór. Dlatego Nebukadnesar zbudował dla niej sztuczną górę ze znanymi wiszącymi ogrodami.
Te ogrody stały się jednym z cudów świata (por. Dan. 4:28-30).

W czasach NT Babilon nadal istniał. Prawdopodobnie 1 Piotra został napisany w Babilonie.
W Ks. Objawienia Babilon symbolizuje wszystko co złe (Obj. 14:8; 17:5; 18:2).
W czasach obecnych jest zupełną ruiną, co stanowi spełnienie proroctwa Izajasza (Iż. 13:17-22).


Rys historyczny
Babilon został założony przez Nimroda, krótko po powodzi (I Mj. 10:8-10)
Przez całą historię starożytną Babilon był ważnym miastem. Został w historii kilka razy zniszczony i odbudowany.
Ok. 2000 p.n.e. Babilon był dominującym imperium na świecie. Król Hammurabi (1707-1622 p.n.e.) rządził tym rejonem.
Potem przez ok. 1000 lat Babilon istniał, ale nie dominował, istniało w tych czasach wiele mniejszych królestw obok siebie.

W rejonach obecnego północnego Iraku i Syrii powstało imperium asyryjskie (885-607 p.n.e.).
Różni babilońscy królowie (będący wasalami Asyrii), powstali przeciwko Asyrii w celu zyskania niepodległości, ale bez powodzenia.

Babiloński król Merodach Baladan próbował zbuntować się przeciw Asyrii i uczynił Babilon dwa razy na krótki okres niepodległym (722-710 i 703-702 p.n.e.). To on odwiedził prawdopodobnie ok. 712 p.n.e. króla Hiskiasza w Jerozolimie (2 Krl. 20:12-13).

Asyryjski król Sargon II (721-705 p.n.e.) stłumił powstanie Babilonu a jego syn Sennacheryb (704-681 p.n.e.) zniszczył Babilon w r. 689 p.n.e. Szybko został jednak odbudowany.
Asyryjski król Asarhaddon (syn Sennacheryba) sprowadził judzkiego króla Manassesa na wygnanie do Babilonu (2 Chr. 33:11).

Źródło: ESV Study Bible, (c) 2008, Crossway, www.crossway.org

Neobabilońskie imperium
Babiloński król Nabopolassar powstał w r. 625 p.n.e. przeciw Asyrii i uzyskał niepodległość królestwa Babilonu. Razem z perskim królem Kyaksares, podbił w 612 p.n.e. i zniszczył Niniwę, stolicę imperium asyryjskiego. W 605 p.n.e. w bitwie przy Karkemisz ostatecznie zniszczył armię asyryjską.
Potem Nebukadnesar (Nabuchodonozor) stał się największym królem Babilonu.
Zdobył ziemie Egiptu aż do rzeki Tygrys )2 Krl. 24:7).
Nebukadnesar był wielkim dowódcą i budowniczym. Podbił wiele państw i królów. On uczynił  Babilon najpiękniejszym miastem na świecie. Nebukadnesar był pierwszym królem, który zniszczył świątynię w Jerozolimie.
Okres chwały Babilonu nie trwał jednak długo. Po rządach Nebukadnesara imperium Babilońskie szybko osłabło. Bóg nie pozwolił, aby władcy tego imperium sadzili, że mogą w sposób nieograniczony rządzić światem.


Religia w Babilonie
Choć Asyria i Babilon ciągle rywalizowały, religię mieli wspólną. Większość elementów religii pochodziły jeszcze ze starożytnej Sumerii.
Babilończycy posiadali panteon wielu bogów (ponad 3000), często między sobą skłóconych.

Najważniejsi bogowie:
- Anu (niebo) – król i ojciec wszystkich bogów, ale bierny. Jego żoną jest Isztar.
- Enlil (pan wiatru) – w praktyce główny bóg.
- Ea – pan wody (rzeki, morze). Bóg mądrości, cechów rzemieślniczych, kultury.
- Sin – księżyc, szczególnie ważny w Ur i Haran.
- Šamaš – słońce, bóg sprawiedliwości i sędzia bogów.
- Isztar  - najważniejsza bogini. Bogini miłości i płodności, ale też bogini wojny (odpowiednik
  grecki: Afrodyta; odpowiednik rzymski: Wenus). Isztar była bardzo ważna w Babilonie:
  jedna z najważniejszych bram była poświęcona jej (Brama Isztar, obecnie w Muzeum w
  Berlinie).
- Aszur – narodowy bóg Asyrii.
- Marduk (w Biblii: Bel). Syn Ea. Najważniejszy i narodowy bóg Babilonu. Widziany jako
  stworzyciel. Świątynia Ziggurat była poświęcona Mardukowi.
- Nabu (Biblia Nebo) – syn Marduka (imię Nebukadnessar znaczy: O Nabu, chroń moje
  potomstwo)

Celem stworzenia człowieka było służenie bogom. Bogowie stanowili jednak zagrożenie dla ludzi. Babilończycy myśleli, że bogowie ciągle pragną ranić i atakować ludzi. Jedynym wyjątkiem był duch Ea, duch morza, który czynił Babilon bogatym. Dlatego celem kultu było zadowolenie bogów.
Asyryjczycy i Babilończycy byli bardzo zabobonni i wierzyli w wiele rodzajów czarownic, demonów itp. Wierzyli także w moc gwiazd i w to, że przyszłość człowieka zależna jest od gwiazda. Astrologia powstała właśnie tutaj.

Świątynie stanowił tzw. Ziggurat; sztuczna góra, na której znajdowała się świątynia, będąca centrum kultu. Tam mieszkał bóg Marduk na ziemi, aby błogosławić miastu.
Ziggurat pochodzi od starożytnych Sumeryjczyków, jest rodzajem piramidy (sztucznej góry) z kilkoma piętrami. Każde piętro miało inny kolor i było poświęcone innemu bogowi: Saturnowi, Jupiterowi, Marsowi, Słońcu, Wenus, Merkuremu, księżycowi. Ziggurat stanowił połączenie nieba z ziemią.

Król odgrywał ważną rolę w religii; wierzyli, że król otrzymał swoją władzę bezpośrednio od bogów. Znane są inskrypcje z modlitwami króla Nebukadnesera i innych królów do Marduka.
Kapłanie też byli bardzo ważni. Król Nabonid ustanowił swego syna Baltazara koregentem Babilonu a sam mieszkał na stałe poza Babilonem, ponieważ miał konflikt z kapłanami, Nabonid uważał bowiem boga Sin za ważniejszego niż bóg Marduk, a tego kapłanie babilońscy nie akceptowali.
Posągi bogów były bardzo ważne, ponieważ wg nich bóg mieszka w posągu. W domach znajdowały się małe posagi jako amulety i ochrona.
Najważniejszym świętem był święto nowego roku, które trwało 2 tygodnie. Wtedy miała miejsce procesja bogów do świątyni Marduka.



Religia była bardzo okultystyczna. Istniały różne techniki komunikowania się z bogami. Podręczniki wyjaśniały, jak można znaleźć wolę bogów lub przyszłość, w organach zwierząt, obserwacji oleju w wodzie, zachowaniu ptaków, dymie, itd.). Sny było też przy tym niezwykle ważne. Normalną praktyką było, że król wzywał mędrców aby wyjaśnili jego sen. Czasami ktoś spał w świątyni w nadziei otrzymania snu.
Mędrcy posiadali funkcje polityczne, gdyż astrologia i religia grały rolę polityczną.
Wszystkie te rzeczy stanowiły część studiów Daniela i jego przyjaciół.  

Babilończycy wierzyli w życie po śmierci, ale nie uznawali tego za dobre miejsce. Nazywali to: „miejsce bez powrotu”.
Wygląda na to, że religia i wiara miała mały wpływ na codzienne praktyczne życie ludzi.
Siódmy dzień był dniem odpoczynku.

Izajasz (ok. 100 lat przed Danielem) głosi, że Bóg rządzi nad bogami bel (Marduk) i Nebo (Nabu) (Iż. 46:1; por. Jer. 50:2; 51:44).



Społeczeństwo
Asyryjczycy byli znani z najbardziej okrutnej armii. Król Babilonii i jego armia bywała równie okrutna. Przykładem są losy króla Sedekiasza: na jego oczach zabito jego synów, a potem jego samego oślepiono (2 Krl. 24:4-7; Jer. 39:1-7).
Asyryjczycy wyprowadzali ludzi na wygnanie (jak Stalin). Babilończycy raczej nie robili tego, o ile poddali się władzom Babilonu i byli posłuszni. Lud Judy został wyprowadzony na wygnanie, bo ciągle buntował się przeciw Babilonowi.


Życie Żydów w Babilonie
Ludy podbite i będące na wygnaniu byli na ogół dobrze traktowani i mogli spokojnie żyć a nawet praktykować swoją religię. Nakaz kłaniania się bogom króla dotyczył tylko ludzi posiadających wyższą funkcję (Daniel 3). Daniel i przyjaciele (z rodzin królewskich) otrzymali dobrą edukację w pałacu królewskim a potem bardzo ważną pozycję w imperium.
Pozwolono Żydom w Babilonie założenie własnych kolonii, które dobrze prosperowały.
Kolonie żydowskie były położone przy rzece Chaber, kanał irygacyjny prowadzący z Babilonu na południowy-wschód do Erech (być może Uruk, północ-zachod z Ur).
Jeremiasz pisał listy do wygnanych zachęcając ich do budowania domów, sadzenia ogrodów, i pozwalania ożenku synom, rozwijać działalność gospodarczą. (Jer. 29).

Babilon był metropolią, która w porównywaniu z biedną Palestyną była ogromna i imponująca. Przeprowadzka Żydów z Palestyny do Babilonu było czymś takim takiego jakby ktoś dzisiaj przeprowadził się ze Zgorzelca do Nowego Jorku.
Kultura w Babilonie była o wiele bardziej rozwinięta i warunki życia miały wyższe standardy. 

Tu mozna znaleźć artykuł w formacie PDF.