Ks. Rodzaju 37-50
Wstęp
Historia Józefa stanowi ostatnie 14 rozdziałów
Księgi Rodzaju, tworząc osobną opowieść, zajmującą stosunkowo dużo miejsca w
Księdze. Pierwsza część Księgi Rodzaju zawiera wiele różnych opowieści
obejmujących historię kilku tysięcy lat. Opowieść o Józefie zajmuje tyle samo
rozdziałów, obejmując okres zaledwie ok. 40 lat. Mojżesz natchniony widocznie
przez Ducha Świętego uznał to za bardzo ważne.
Bóg obiecał Abrahamowi liczne potomstwo i
dziedzictwo ziemi. Na początku opowieści o Józefie czytamy o dwunastu synach
Jakuba a na końcu o siedemdziesięciu (liczba doskonałości) osobach udających
się do Egiptu.
Bóg obiecał, że pobłogosławi ziemię przez potomstwo
Abrahama, co zostało spełnione w Józefie, który uratował świat podczas głodu.
Biblia jest Słowem Bożym, w którym Bóg objawia się poprzez
ludzkie formy literackie. Ta opowieść stanowi pięknie napisane dzieło literackie,
zaliczając się, według biblistów, do najpiękniejszej, pod względem
artystycznym, literatury biblijnej.
Narracja skonstruowana została w prosty sposób, ale
jednocześnie jest bardzo bogata w formie i treści.
Przed analizą tekstu, pomocnym jest przeczytanie najpierw
całej opowieści o Józefie za jednym razem, tak jak się czyta opowieści. W ten
sposób można zobaczyć całość, co jest ważne zanim dojdzie się do analizy
szczegółów.
Kontekst Księgi Rodzaju
Księga Rodzaju zawiera wiele opowieści .
Struktura całej księgi utworzona jest przez tzw. toledot,
co jest hebrajskim wyrazem
oznaczającym rodowód. W Ks. Rodzaju
znajdujemy rodowód aż jedenaście razy, i każdy raz stanowi on początek nowej
części księgi (Rdz. 2:4; 5:1; 6:9; 10:1; 11:10, 27; 25:12, 19; 36:1, 9; 37:2).
Czytamy o stworzeniu, upadku, zniszczeniu stworzenia przez potop, ale potem o nowym
początku. Bóg wybiera Abrahama, i obiecuje mu, że stanie się narodem. To nowe
stworzenie, początek nowego stworzenia, początek ostatecznego rozwiązania
grzechu.
Człowiek zbuntował się przeciwko Bogu, zgrzeszył,
co spowodowało wiele zniszczeń w stworzeniu. Pomimo tego, że karą za grzech
jest śmierć, Bóg zamienia zło w dobro. Zło nigdy nie ma ostatecznego słowa, Bóg
zwycięży.
Temat całej księgi stanowi to, że Bóg jest
suwerenny, wszechmogący i to On rządzi. Nawet w świecie, który zbuntował się przeciw
Bogu i w którym wydaje się, że szatan ma władzę, jest nadzieja, że Bóg
zwycięży.
Podobnie, jak Adam i Ewa zmuszeni zostali do opuszczenia
raju, tak Józef również musiał wbrew woli opuścić Kanaan, kraj obietnicy i błogosławieństwa.
Adam i Ewa otrzymali karę śmierci za grzech, ale
Bóg chciał ich zbawić. Józef o mało nie został zamordowany przez braci, którzy w
końcu sprzedali go w niewolę. Jako niewolnik i tak nie miał perspektywy długiego
życia w Egipcie. Bóg odwrócił tą beznadziejną sytuację i dał mu życie.
Struktura i Plot
Każda opowieść ma pewną formę i strukturę. Opowieść
zaczyna się gdzieś w historii w pewnym miejscu, i kończy się w innym momencie.
Istnieje pewien rozwój w opowieści. Plot jest organizacją opowieści, jest
najkrótszym jej podsumowaniem.
Struktura opowieści jest zazwyczaj prosta:
-
początek, który wprowadza w sytuację – zazwyczaj pewien
problem;
-
rozwinięcie (środkowa część), w której sytuacja się rozwija,
opisuje rozwiązanie problemu;
-
zakończenie, zawierające podsumowanie, skutek, albo też
nowo
powstały problem, który zostaje rozwiązany w następnej
opowieści.
Opowieść, jako całość ma strukturę i plot, ale też
poszczególne części (‘rozdziały’) mają swoje struktury i plot.
Opowieść o Józefie zaczyna się w Kanaanie, kiedy
Józef jest nastolatkiem i najmłodszym synem rodziny, a kończy w Egipcie, kiedy
Józef jest już stary i stanowi drugą najważniejszą osobę w największym kraju na
świecie.
Pomiędzy początkiem i końcem następuje cała seria
konfliktów, które doprowadzają, przez Bożą opatrzność (patrz niżej), do
sytuacji końcowej.
Rozdz. 37-38: konflikt
w rodzinie w Kanaanie.
Rozdz. 39-41: Józef w konflikcie z władzami w
Egipcie.
Rozdz. 42-44: konflikt w rodzinie w Kanaanie i w Egipcie.
Rozdz. 45-47: zbawienie dla rodziny w Egipcie.
Rozdz. 48-50: rodzina błogosławiona w Egipcie,
nadzieja na powrót do Kanaanu.
Na początku obserwujemy problem: ciągłe konflikty w
rodzinie, synowie Jakuba żenią się z Kanaanitkami.
Konflikt i rywalizacja zaczęły się już przed
narodzinami braci. Od samego początku istniała rywalizacja miedzy żonami
Jakuba, Leą i Rachelą. Jakub bardziej kochał Rachelę, na co Bóg dał Lei synów a
uczynił Rachelę (początkowo) niepłodną. Cała historia narodzin synów mówi o rywalizacji
i walce (Rdz. 29:31-30:24).
Na końcu, jako „rozwiązanie” konfliktu, bracia, synowie
Lei, sprzedają Józefa, syna Racheli, jako niewolnika.
Nie jest to oczywiście żadnym rozwiązaniem. Kiedy
bracia stają przed Józefem będącym namiestnikiem Egiptu, nie wiedząc, że stoją
przed własnym bratem, następuje w nich zmiana. Wyznają swoje grzechy wobec
Józefa (Rdz. 42:21-23).
Józef cały czas jest w pozycji wiedzy, co daje mu
władzę, a bracia nie wiedzą, co daje im pozycję niekorzystną. Dopiero, kiedy
Józef w końcu łamie tą przepaść miedzy wiedzą a niewiedzą, może nastąpić
pojednanie i odpuszczenie ich winy (45:1-7). To dopiero rozwiązuje konflikt.
Potem cała rodzina Jakuba emigruje do Egiptu, co
oznacza koniec ich walki z głodem.
Opowieść posiada też strukturę cykliczną. Ciągle
następują okresy wywyższenia i poniżenia Józefa.
Wywyższenie 1: Józef
jest najbardziej kochaną osobą w rodzinie
Poniżenie
1: Józef w studni, a
potem sprzedany jako niewolnik
Wywyższenie 2: W
domu Potyfara, Józef ma najważniejszą funkcję
Poniżenie
2: oskarżenie przez żonę
Potyfara, Józef w więzieniu
Wywyższenie 3: Józef
ma najlepszą pozycję w więzieniu
Poniżenie
3: Przełożony podczaszych
zapomina o Józefie
Wywyższenie 4: Józef
przed faraonem, staje się drugą osobą w państwie
Jednym ze sposobów, w jaki można pokazać strukturę
tekstu jest tzw. chiazm. Często środkowa część jest ważna, albo decydująca.
Elementy w pierwszej części wracają w drugiej części, jak podano poniżej.
A. Józef i jego bracia: śni mu się, że będzie
rządził nad rodziną (37:2-11)
B. Jakub jest
w żałobie z powodu śmierci Józefa (37:12-26)
C.
Opowieść o Judzie (38:1-30)
D. Józef niewolnikiem w Egipcie (39:1-23)
E. Józef staje się zbawicielem Egiptu (40:1-41:57)
F. Józef testuje braci (42:1-46:27)
E. Józef staje się zbawicielem swej rodziny (46:28-47:12)
D. Egipt staje się niewolnikiem Józefa (47:12-31)
C.
Kontynuacja opowieści o Judzie (48:1-49:28)
B. Józef jest
w żałobie z powodu śmierci Jakuba (49:33-50:14)
A. Józef rządzi nad Egiptem i nad swoją rodziną
(50:15-26)
Można by też w nieco inny sposób uporządkować i
podzielić opowieści, ale wydaje się, że to jest najbardziej logiczny i
przemawiający sposób prezentacji struktury chiastycznej.
Struktura: pary
W opowieści o Józefie znajdujemy ciągle wydarzenia występujące
w parach.
-
Józef ma dwa razy sny (37:5-7; 9-10).
-
Józef ma dwa razy konflikt z braćmi (37:2-11; 12-36)
-
Dwa razy czytamy o sytuacji pokuszenia seksualnego: Tamar
(38:1-30) i żona Potyfara (39:1-23) raz następuje grzech, drugi raz nie.
-
Józef wykłada dwa razy, dwa sny: pierwszy raz sny dworzan
w więzieniu (rozdz. 40), drugi raz sny faraona (rozdz. 41).
-
Faraon ma dwa sny, w pierwszym śnie występują dwie grupy
krów, w drugim dwie grupy kłosów (41:1-8).
-
Bracia dwa razy zastanawiają się, co czynić z Józefem
(37:21-27) a Józef dwa razy zastanawia się co czynić z braćmi (42:14-20).
-
Dwa razy Józef staje się głównym zarządcą domu: raz u
Potyfara, raz w więzieniu.
-
Bracia dwa razy przybywają do Egiptu, aby kupić żywność
(42:1-38; 43:1-34).
-
Za każdym razem, mają dwukrotną audiencję u Józefa (42:1-38;
43:1-34).
-
Dwa razy te same towary zostają sprowadzone do Egiptu:
balsam, mirra, guma lub żywica, raz z Józefem (37;25) raz z Benjaminem (43:11).
(Wyrazy te zostają różnie tłumaczone, ale po hebrajsku chodzi w obu wersetach o
te same produkty, tylko w 43:11 dodano miód, orzechy i migdały).
-
Bracia zostali dwa razy skontrolowani; raz przez zarządcę
domu, a drugi raz przez samego Józefa (44:1-13, 14-34).
-
Czytamy dwa razy o przeprowadzce rodziny Jakuba do Egiptu
(46:1-27; 46:28-47:12).
-
Jakub dwa razy błogosławi faraona (47:7,10).
-
Jakub dwa razy błogosławi: najpierw synów Józefa
(48:1-22), potem swoich synów (49:1-28).
-
Księgę kończą dwie relacje śmierci patriarchy: najpierw
Jakuba (49:33-50:13) a potem Józefa (50:22-26).
Zbyt często coś występuje dwa razy, aby mógł być to
przypadek. Oznacza to podkreślenie powagi tego, co dzieje się dwa razy. Poza
tym jest to bardzo subtelny sposób, aby wskazać na rolę opatrzności Bożej w
historii.
W przypadku snów farona, to, że dwa razy śnił,
oznacza, że sprawa jest pewna i wkrótce nastąpi to, co sen oznacza (41:32).
Powtórzenie może też oznaczać, że nie od razu coś
jest jasne. Np. bracia dopiero podczas drugiej wyprawy do Egiptu, na drugiej
audiencji u Józefa, rozpoznają swojego brata.
Sen
Jednym z kluczowych tematów jest sen (rozdz. 37, 40
i 41). W każdym razie sen przychodzi podwójnie.
Sny Józefa zostają stopniowo spełnione.
Pierwszy raz, kiedy bracia przybywają do Egiptu, oddają
mu głęboki pokłon aż do ziemi (42:6). Kiedy drugi raz przybywają, dwa razy oddają
pokłon (43:26, 28). Po śmierci Jakuba bracia upadają przed Józefem i mówią: Jesteśmy
twoimi niewolnikami (50:18).
Ubranie Józefa
Ciekawym jest, że kilka razy autor zwraca uwagę na
ubranie Józefa. Należy pamiętać, że w hebrajskiej literaturze opisy ludzi są
bardzo rzadkie, więc każdy raz, kiedy znajdujemy takie szczegóły musimy się
zastanowić, jakie mają znaczenie.
Czytamy o ubraniu Józefa każdy raz, kiedy
przechodzi ze stanu wywyższenia do poniżenia.
37:3: Józef otrzymuje piękną szatę od ojca.
37:23: Bracia ściągają szatę z Józefa
39:12-13: Józef zostawia swoją szatę u żony
Potyfara
41:14: Józef zmienia szaty przed pójściem do
faraona.
41:42: Faraon nakazuje ubrać Józefa w kosztowną
szatę
Pozycja Józefa
Za każdym razem, kiedy Józef jest w pozycji
autorytetu, zawsze ma tylko jedną osobę nad sobą.
Rozdz. 37: ma ojca nad sobą.
Rozdz. 39:1-6: ma Potyfara nad sobą.
Rozdz. 39:20-23: ma tylko przełożonego więzienia
nad sobą.
Rozdz. 40 – 50: ma tylko faraona nad sobą.
Charakteryzacja
Opowieść pełna emocji i emocjonalnych działań.
Tylko poprzez ciągle pojawiające się sny widzimy, że w tej opowieści chodzi o coś
więcej niż zwykłą historię pewnej rodziny.
Jakuba poznajemy, jako osobę słabą, żyjącą pod
silnym wpływem swych emocji, nadmiernie kochającą jednego syna. Będąc
przekonanym o śmierci ukochanego syna potrafi żyć tylko w żałobie po nim.
Ruben jest najstarszym synem i powinien być
najważniejszy w rodzinie po ojcu. Jednak nie spełnia swojej funkcji, jako
przywódca rodziny (patrz niżej: Tematy: prawo pierworództwa).
Juda i Józef
Opowieść posiada dwa główne charaktery. Często
widzimy tylko Józefa, jako głównego bohatera, a wtedy rozdział 38 o Judzie i
Tamar nie bardzo pasuje w całości. W rzeczywistości jednak opowieść ta ma dwóch
głównych bohaterów: Józefa i Judę, stanowiących wzajemny kontrast i uzupełniających
siebie wzajemnie.
Józef i Juda mają na początku problem: Józef jest znienawidzony
przez jego braci, a Juda jest bezbożny i niemoralny. W trakcie opowieści
widzimy, ze Bóg prowadzi ich życie; oboje przechodzą przez próby, które dobrze im
robią i zmieniają ich charakter, co szczególnie widać u Józefa.
Charakter Józefa poznajemy od początku i to, co
widzimy, zostaje potwierdzone w dalszej części opowieści. Był pobożnym, lojalnym
synem Jakuba. Na początku wydaje się jeszcze nie za bardzo mądry, donosi i
prowokuje braci. Potem okazuje się bardzo mądrym, faraon uważa go za mędrca. Potrafi
dobrze rozróżniać między dobrem a złem. Jego niezwykłą mądrość widać
szczególnie w sposobie, w jaki testuje swoich braci.
Kontrast z Judą jest ogromny. Judę poznajemy, jako
osobę złośliwą i niemoralną, pozbawioną skrupułów. To jego pomysłem było, aby
sprzedać Józefa, jako niewolnika.
Podczas gdy Józef za wszelką cenę chce uniknąć
niemoralnego stosunku seksualnego, i nawet płaci za swoją moralność pobytem w
więzieniu, Juda z własnej woli, z pragnienia rozkoszy, odwiedza prostytutkę.
Józef musiał wbrew swej woli zostawić szatę, aby się ratować od niemoralności,
ale Juda dobrowolnie zostawia swój kij i pierścień.
Żona Potyfara twierdziła, że Józef chciał zrobić
żart z niej i wyśmiać ją (Rdz. 39:14, pozwalał: hebr. śmiać się),
podczas gdy Juda rzeczywiście stał się ‘żartem’ i pośmiewiskiem z powodu jego
poniżenia (Rdz. 38:23-30).
Charakter Judy zmienia się kompletnie. Potem to on
wstawia się za Benjaminem i chce ponieść jego karę, przez co staje się typem
Chrystusa (43:8-9; 44:18-34). Juda używa swoich umiejętności przywódczych ku
dobremu, aby pojednać całą rodzinę i zaprowadzić ojca do Egiptu.
Nie Ruben, nie Józef, lecz Juda otrzymuje szczególne
błogosławieństwo (49:8-12) a z jego potomstwa powstaje dynastia Dawida, wieczna
dynastia królewska (49:10). Nie Józef, lecz Juda staje się praojcem Mesjasza
Jezusa (Mat. 1:13). Bóg wybiera inaczej, niż my ludzie byśmy wybrali.
Jednym z tytułów Jezusa jest: Lew Judy (Obj.
5:5).
Narrator i czytelnik
W całej opowieści czytelnik często wie więcej niż
charaktery w opowieści, podobnie jak Józef więcej wie niż bracia. Ale nasza
wiedza podczas czytania jest ograniczona, mimo to, że jako czytelnicy wiemy więcej,
nie widzimy od razu jak wszystko się skończy. To opowieść, która buduje napięcie,
stanowiąc przez to bardzo dobrą literaturę.
Tematy
Spełnienie obietnic
Obietnica jest bardzo ważna w Biblii, bo jest
postawą naszej nadziei. Od razu po upadku w grzech, Bóg obiecał, że On sam
rozwiąże problem grzechu (Rdz. 3:15). Bóg wybrał Abrahama i obiecał mu wielkie
rzeczy: liczne potomstwo, które będzie błogosławieństwem dla świata, obiecał
ziemię (Rdz. 12:1-8). Ostateczne spełnienie wszystkich obietnic ze Starego
Testamentu nastąpiło w Jezusie Chrystusie, ale w Biblii często widzimy już
częściowe spełnienie, będące potwierdzeniem i wskazujące na ostateczne
spełnienie w Chrystusie.
Abraham miał być wielkim narodem (12:2). Jakub miał
12 synów i kiedy przyjechali do Egiptu liczyli 70 osób, co nie tylko podaje ilu
ludzi faktycznie przybyło do Egiptu, ale jednocześnie stanowi symboliczną liczbę
doskonałości.
Bóg obiecał, że wszystkie narody będą błogosławione
przez potomstwa Abrahama (Rdz. 12:2-3). Przez Józefa wszyscy ludzie na ziemi
zostali błogosławieni i uratowani w czasie głodu. Pan sprawił, że wszystko, co czynił
Józef miało powodzenie (39:3).
Bóg obiecał, że imię Abrahama będzie sławne (Rdz.
12:2), a imię Józefa stało się sławnym.
Tak jak Pan Bóg był z Abrahamem, Izaakiem i
Jakubem, Pan jest z Józefem i błogosławi mu, nawet w trudnych chwilach (39:2-3,
21/23).
Tylko jedna obietnica nie została spełniona za życia
Józefa. Potomstwo Abrahama żyło w ziemi, którą Bóg im dał, a potem musieli wyprowadzić
się do obcej ziemi, do Egiptu. Ciekawym jest, że w całej opowieści o Józefie
tylko raz czytamy o tym, że Pan sam mówi, i to właśnie wtedy, kiedy Jakub przychodzi
do Egiptu. Wtedy uspokaja go, i zapewnia, że sam Pan wyprowadzi Izrael z Egiptu
z powrotem do obiecanej ziemi. (46:3-4). Przeprowadzenie się do Egiptu wygląda
na niezgodne z planami Bożymi, dlatego Bóg uspokaja Jakuba, że mimo tej
sytuacji, spełni swoje obietnice, ale w Jego czasie.
Opatrzność Boża
W życiu Józefa dzieje się dużo złego, i w pewnych
momentach sytuacja wygląda dla niego beznadziejnie. Ale Bóg obraca wszelkie zło
w dobro, aby wykonać Swój plan (Rdz. 50:20). Bóg ma wszystko pod kontrolą i nic
się nie dzieje bez Jego woli. Bóg jednak nie interweniuje w tej historii poprzez
wielkie znaki i cudy lub anioły. W trakcie wydarzeń Józef i bracia raczej nie
widzą Bożego działania, przynajmniej nie bezpośrednio. Często wyglądało na to,
że zło zwycięży, tak jak często na to wygląda w naszym życiu. Tylko potem,
patrząc wstecz, można dostrzec Boże działanie w wydarzeniach. Uczy to nas
cierpliwości podczas cierpienia i w złych czasach, oraz to, że możemy w pełni
zaufać Bogu, mimo wszystko. To temat, który też w podobny sposób pojawia się w
Księgach Daniela i Estery, gdzie czytamy o Żydach, żyjących w obcym kraju na
lub blisko dworu królewskiego.
Prawo pierworodnego
Prawo pierworództwa było bardzo ważne w
starożytności i wiązało się też z obietnicą potomstwa i Mesjasza. Kto w
rodzinie Abrahama miał prawo pierworództwa, z czyjego potomstwa rodzi się
Mesjasz?
Ruben był najstarszym synem, ale zachował się niemądrze
i był zbuntowany przeciwko ojcu. Współżył z Bilhą, nałożnicą ojca, co jest
wielkim grzechem, oznaczającym bunt i odrzucenie autorytetu ojca (Rdz. 35:22;
49:5-7; por. 2 Sam. 3:7-11; 16:21-22). Przez to stracił prawo pierworództwa.
Następni synowie Symeon i Lewi stracili prawo
pierworództwa, z powodu ich bestialskiej reakcji na gwałt Diny (Rdz. 35:25-30;
49:5-7).
Następnym z kolei był Juda, występujący, jako
przywódca rodziny i to on otrzymuje prawo pierworództwa związane ze szczególnym
błogosławieństwem (49:8-12).
Zostaje to potwierdzone przez sposób, w jaki
narodzili się jego synowie bliźnięta. Najpierw Zera wysunął rękę, więc wyglądało
na to, że on będzie najstarszym synem. Jednak to drugi syn, Peres urodził się, jako
pierwszy (Rdz. 38:27-30). Pierworodny syn stał się drugim, co przypomina fakt, że
Jakub też, jako drugi syn, otrzymał prawo pierworództwa. Widzimy często w
Biblii, że młodszy syn rządzi nad starszymi (np. król Dawid, 1 Sam. 16:5-13). To
temat często występujący w Biblii: pierwsi będą ostatnimi.
Błogosławieństwo
Bóg obiecuje, że będzie błogosławił, tych, którzy
błogosławią Abrahama i jego potomków. Potyfar był dobry dla Józefa, i sam został
błogosławiony. Tak samo, jak Faraon, który traktuje Józefa dobrze, otrzymuje
błogosławieństwo (Rdz. 39:5) a przez to cały jego kraj.
Chrystus - typologia
Chrześcijanom nie jest łatwo dostrzec Chrystusa w
Starym Testamencie. A przecież sam Jezus powiedział, że Mojżesz pisał o Nim
(Ew. Jana 5:46) i Jezus nauczał uczniów z Emaus, co Mojżesz i prorocy mówili o
nim (Łuk. 24:27).
Jeżeli nie widzimy Chrystusa w Starym Testamencie,
opowieści takie, jak opowieść o Józefie staje się niczym więcej niż zbiorem
opowieści nauczających pewnego moralnego zachowania. Oczywiście moralność jest ważną
częścią w Biblii, ale jest to tylko część. Całe Pismo Święte mówi o Jezusie
Chrystusie i naszym zadaniem jest odkryć to i głosić.
Nie znaczy to, że znajdziemy Jezusa dosłownie w
każdym wersecie. Nie możemy też alegoryzować Starego Testamentu, czyli, w każdym
elemencie i w każdym szczególe opowieści starotestamentowej doszukiwać się symbolicznego
znaczenia.
W Nowym Testamencie Szczepan mówi w swoim przemówieniu
o różnych przywódcach, odrzuconych przez lud Izraela. Zaczyna od Józefa, który
został odrzucony i sprzedany (Dz. Ap. 7:9-10).
W Liście do Hebrajczyków czytamy: Przez wiarę wspomniał umierający Józef o wyjściu Izraelitów i
dał polecenie dotyczące swoich kości. (Hebr. 11:22). Najważniejszym, co
autor tego listu pragnie podkreślić jest wiara. Wiara Józefa umożliwiła mu spojrzeć
dalej niż sytuacja, w której był. Przez wiarę Józef patrzył do przodu, do
wyprowadzenia z Egiptu do obiecanej ziemi.
Dobrą nowiną
opowieści o Józefie nie jest to, że jako niewolnik stał się namiestnikiem
Egiptu. Józef miał dobrą pozycję i mógł czynić dobro, ale doskonale rozumiał,
że jest to tylko tymczasowe. Pałac egipski nie był jego celem ostatecznym i on
nie chciał zostać pochowany w królewskim grobie egipskim, lecz w ziemi
obiecanej.
Józef został zdradzony i sprzedany przez braci, jak
Jezus został zdradzony i sprzedany przez jednego z uczniów.
Jakub był przekonany o śmierci Józefa, ale okazało
się, że on żyje i staje się zbawicielem rodziny. Podobnie sądzono, że Jezus
zmarł, ale On zmartwychwstał i okazał się Zbawicielem każdego, kto wierzy.
Józef był najbardziej umiłowanym synem Jakuba,
zwanego też Izraelem. Jezus jest najbardziej umiłowanym syna Izraela, Synem Bożym.
Józef pochodził z dobrej rodziny, został poniżony,
prawie zginął, ale potem został wywyższony i stał się zbawicielem świata
podczas głodu, szczególnie też dla swej rodziny.
To cień i typ życia Jezusa Chrystusa. Chrystus
został poniżony, stał się najpierw człowiekiem a potem cierpiał i umarł na
krzyżu. Ale zmartwychwstał, został wywyższony i rządzi nad całym światem. Przez
swoje poniżenie i wywyższenie zbawił świat i zwyciężył.
