Księga Rodzaju 49:1-12

Mozna znalećż artykuł w formacie pdf tu: Rodzaju 49, część 1

Analiza tekstu

Księga Rodzaju rozpoczyna się opowieścią o stworzeniu, gdzie Bóg błogosławi stworzenie, a kończy błogosławieństwem Izraela, wybranego narodu. Ostatnie słowa Jakuba do jego synów potwierdzają jeszcze raz temat całej I Księgi Mojżeszowej: Bóg chce odnowić stracone, na skutek upadku w grzech, błogosławieństwo poprzez potomstwo Abrahama.

Tekst błogosławieństwa Jakuba (w. 2-27) stanowi poezję, zawierającą wiele hebrajskich archaizmów, co powoduje pewne problemy w tłumaczeniu.

Błogosławieństwo Jakuba daje tożsamość dwunastu plemionom Izraela, wskazując na ich funkcję w całości narodu Izraela. Błogosławieństwa przeznaczone są dla plemion, wywodzących się z dwunastu synów Jakuba, nie są przeznaczone tylko dla synów.

Pierwszy i ostatni werset (w. 1 i 28) stanowi podsumowanie, tworząc ramę wokół całości. Pierwszy werset mówi o przyszłości (dni ostateczne) a ostatni o błogosławieństwie, podkreślając, że Bóg, mimo grzechu, chce odnowić relację i błogosławić.

Prorockie błogosławieństwa zostały pogrupowane nie według wieku synów lecz według ich matek: sześcioro dzieci Lei na początku (49:3-15) a dwóch synów Rachel na końcu (49:22-27). W środku natomiast czterech synów służebnic Rachel i Lei (49:16-21).

Juda i Józef są niezwykle ważni; poświęconych im zostało pięć wersetów (Juda: 49:8-12; Józef: 49:22-26), co stanowi 40 %.

49:1-2

Izaak błogosławił swoich synów za zamkniętymi drzwiami, doprowadzając do konkurencji i nienawiści między braćmi (I Mojż. 27). Jakub natomiast nakazuje zgromadzić synów i błogosławi ich w obecności wszystkich. Błogosławieństwo Jakuba jest jednocześnie proroctwem dla poszczególnych plemion.

Wyraz tłumaczony, jako w przyszłości, oznacza dosłownie: w nadchodzących dniach, lub: w dniach ostatecznych. Takie określenie znajdujemy tylko w literaturze prorockiej (np. Izajasz 2:2; Micheasz 4:1). To samo określenie występuje też w proroctwach Bileama (IV Mojż. 24:14-24) oraz w mowie pożegnalnej Mojżesza (V Mojż. 31:29). Fraza ta posiada nieraz znaczenie eschatologiczne, ale też może oznaczać coś, co będzie się działo w przyszłości. Zawsze jest to związane z faktem, ze Bóg chce zbawić swój lud. Zbawienie jest związane z królem (I Mojż. 49:10; IV Mojż. 24:7; V Mojż. 33:5). Tu wskazuje na czasy po wyjściu z Egiptu.

49:3-7

Proroctwa dla pierwszych trzech synów Lei zawierają kary za ich przestępstwa i nie ma w nich obrazów/symboli zwierzęcych.

Są anty-błogosławieństwem, przekleństwem, tak jak błogosławieństwo dla Chama (1 Mojż. 9:25) i dla Ezawa (27:39-40). Jak wcześniej, znowu pierworodny syn traci przywileje (jak Kain, Ismael, Ezaw i Er).

49:3-4 – Ruben

Ruben jest najstarszym synem, któremu według zwyczaju należałby się najwiekszy szacunek, i który powinien dbać o cześć swego ojca. Pierworodny syn otrzymywał normalnie podwójny dział (V Mojż. 21:15-17). Ojciec nie mógł bez powodu zabrać pierworodnemu tego prawa, było to tylko możliwe po bardzo poważnym przestępstwie (por. 29:32; 35:22-23; 37:21,29; 42:22,37). W rodowodach Ruben nadal zajmuje miejsce pierworodnego (por. I Mojż. 49:3-4; II Mojż. 6:14; IV Mojż. 26:5; 1 Krn. 5:1). Faktycznie jednak Józef otrzymuje podwójny dział (I Mojż. 48). Z plemienia Rubena nie pochodzi ani król, ani prorok, ani kapłan.

Hebrajski wyraz tłumaczony, jako burzliwy ma znaczenie bezczelny, dumny, niezdyscyplinowany, niekontrolowany, niestabilny (por. Izajasza 57:20).

Druga część zdania wyjaśnia znaczenie: Ruben współżył z Bilhą, nałożnicą ojca (35:22), co było bardzo poważnym grzechem. Podobnie, jak Cham stracił przez to błogosławieństwo (por. I Mojż. 9:20-27). Ponieważ Ruben zniesławił honor swego ojca, stracił prawo pierwszeństwa. Pozwolił się prowadzić i kontrolować przez swą seksualną moc (męska moc, w. 3) i egoizm. Prawo pierworództwa zostało przeniesione na synów Józefa (por. 1 Krn. 5:1-2; por. I Mojż. 48:5).

Jakub bał się do tej pory odpowiednio reagować na grzechy Rubena, ale teraz go przeklina.

49:5-7 – Symeon i Lewi

Symeon i Lewi otrzymują wspólne błogosławieństwo, ponieważ razem dokonali przestępstwa (por. I Mojż. 29:33-34; 34:25; 35:23). Szczególnie strasznym ich grzechem było wymordowanie mieszkańców Sychem, jako zemsta za zgwałcenie Diny (I Mojż. 34; 35:25). Wtedy już Jakub był wściekły z powodu ich przestępstwa wobec Sychem (I Mojż. 35:30), teraz z tego samego powodu przeklina synów.  

Wyraz bracia ma tu też skojarzenie ze słowem sprzymierzeńcy (por. 1 Krl. 9:13; 20:32).

Rada ich (w. 6) wskazuje na radę, gdzie zapada decyzja o rozpoczęciu wojny.

Okaleczyli woły, dosłownie, ścięli ścięgna wołów, co jest obrazem wyjątkowego okrucieństwa. Wcześniej o tym nie czytaliśmy (por. 34:28).

Ten, kto pozwala się kierować przez gniew i podejmuje decyzje powodowany gniewem jest przeklęty. Na takie działanie nie ma błogosławieństwa. Bóg nie ma upodobania w ludziach, którzy lubią wojny (Ps. 68:30).

Z powodu ich grzechu, Symeon i Lewi zostają również przeklęci tak, jak Ruben (otrzymują anty-błogosławieństwo).

Zostaną rozdzieleni i rozproszeni wśród plemion, wskazując na to, że stracą moc i władzę, tak, aby nie mieli już możliwości na destrukcyjne działanie w Izraelu. Ten sam czasownik (rozproszyć) jest używany w innych miejscach, aby określić rozproszenie Izraela wśród narodów (por. V Mój.z 4:27; 28:64; Jer. 9:16; Ez. 11:16; 12:15; 20:23; 22:15; 36:19).

Dział Symeona będzie znajdował się wewnątrz terytorium Judy (Joz. 19:1-9) a po zdobyciu ziemi opisanym w Księdze Jozuego o plemieniu Symeona już w Biblii w ogóle nie czytamy, jakby znikło. Potomstwo Lewiego nie otrzyma działu ziemi, lecz 48 miast i należące do nich pastwiska wśród dziedzictwa wszystkich dziesięciu plemion (IV Mojż. 18:23-24; 35:1-8; Joz. 14:4; 21:1-45). W związku z tym plemiona Lewiego i Symeona nie będą w stanie zdominować Izraela.  

Późniejsza historia Lewitów pokazuje, że proroctwo skutkuje w zmianach zachowania. Późniejsi potomkowie Lewiego pokazali, że zmienili się, i otrzymali szczególną służbę w Izraelu, jako słudzy i kapłani świątyni.

49:8 – Juda

Czwarty syn Jakuba - Juda otrzymuje, jako pierwszy prawdziwe błogosławieństwo (por. dot. Judy: 29:35; 37:26-27; 38:1-30; 44:18-34; 46:28). Juda otrzymuje błogosławieństwo mądrości, królowania, panowania, wieczności, dobrobytu. Juda zaprezentowany zostaje, jako idealny przywódca, co okazuje się w jego zwycięstwie (49:10b), bogactwie i płodności jego ziemi (49:11) oraz w jego pięknie (49:12; por. Ps. 45).

Jakub ignoruje tu grzechy młodości syna (por. I Mojż. 38), ponieważ Juda nawrócił się, już nie był egoistyczny, lecz ofiarował siebie za Beniamina (por. 44:18-34). Fakt dobrowolnego ofiarowania siebie zamiast kogoś innego jest cechą idealnego Króla, Którym jest Jezus.

Podczas wędrówki przez pustynię Juda był najliczniejszym plemieniem (IV Mojż. 2:3-4; 10:14). W okresie po zdobyciu ziemi obiecanej (okres sędziów), Bóg ustanowił, że Juda będzie rządzić nad resztą plemion (Sę. 1:1-19; 20:18). Z plemienia Judy wywodzi się dynastia Dawida.

Juda nie otrzymał prawa pierworodnego, bowiem było ono przeznaczone dla synów Józefa (I Mojż. 48:5; 1 Krn. 5:1-2). Mimo to, Juda został wybrany, jako plemię królewskie panujące nad innymi plemionami (por. 1 Krn. 5:2; Ps. 78:67-68).

Podczas gdy wcześniej Józef miał sny, że jego bracia kłaniają się mu, co się spełniło, teraz Jakub prorokuje, że w dniach ostatnich, bracia będą kłaniać się Judzie.

Hebrajski tekst zawiera grę słów: wyrazy Juda, sławić i ręka brzmią po hebrajsku: jehuda, joduka i jadeka. Podobną grę słów i grę dźwięków znajdujemy w w. 11, 16, 19, 20, 22.

Zazwyczaj czasownik sławić lub chwalić używany jest w odniesieniu do Boga.  

Ręka na karku uciekającego wroga jest symbolem zwycięstwa nad nim (por. 1 Sam. 18:7).

W późniejszej historii Izrael będzie otoczony wrogami: Filistynie na zachodzie, Amelekici na południu, Edomici na wschodzie, potem Asyryjczycy i Babilończycy.

Wcześniej Józef stał się królem (od rozdz. 37) i cała rodzina (cały Izrael) mu się kłaniała. Teraz cały Izrael a nawet wszystkie narody (w. 10) będą kłaniać się Judzie i jego potomstwu.

49:9

Postać lwa występuje ponad sto razy w Starym Testamencie. Lew był zwierzęciem występującym wszędzie na Bliskim Wschodzie, w ziemi Izraela aż do okresu wypraw krzyżowych. Lew jest największym mięsożercą i stanowi zagrożenie nie tylko dla innych zwierząt, ale także dla człowieka (1 Krl. 13:24; 20:36; 2 Krl. 17:25; Mich. 5:8). To szybkie, wielkie, silne zwierzę, które nie boi się nikogo i niczego. To symbol majestatu i mocy.

Na starożytnym bliskim wschodzie lew był symbolem króla, mocy i władzy królewskiej (por. IV Mojż. 24:9; Ez. 19:1-7; Mich. 5:7). Stanowił też symbol sądu i kary (1 Krl. 13:26; 20:25). Na  płaskorzeźbach w asyryjskim pałacu królewskim widać sceny, na którym król poluje na lwach, udowadniając tym samym swą siłę i potęgę nad najsilniejszymi zwierzętami.  

Nikt nie ośmieli się zabrać lwu jego łupu, nikt nie będzie w stanie go spłoszyć, bo to groźne zwierzę. Juda zwycięży nad wrogami, a wszyscy będą się go bali (por. IV Mojż. 24:9; 23:24; V Mojż. 33:20; Nah. 2:11-12).

49:10

Berło i buława są symbolami dostojeństwa króla (por. IV Mojż. 24:17) i jego autorytetu (IV Mojż. 24:17; Ps. 45:7; Zach. 10:11; IV Mojż. 21:18; Ps 60:9). Ze starożytności znamy obrazy królów mających buławę (laskę królewską) znajdującą się między nogami (np. król Dariusz). Następny werset wyjaśnia, że oznacza to, że przywódca plemienia Judy będzie przywódcą wszystkich plemion.

Z Judy będzie się wywodzić wieczna dynastia, która na zawsze będzie rządzić nad Izraelem i ostatecznie też nad wszystkimi narodami (por. I Mojż. 28:3; 48:1). Bóg potwierdzi to proroctwo w przymierzu z Dawidem (2 Sam. 7:16).

Fraza od nóg jego jest nie całkiem jasna. Często w starożytności wyraz noga/stopa był eufemizmem oznaczającym genitalia (por. Sę 3:24; 1 Sam. 24:3; Iz. 7:20). Nie jest pewnym, czy tu tak należy to rozumieć. Jeśli tak, oznaczało by to, że także dzieci Judy będą przywódcami.

Fraza aż przyjdzie władca jego jest po hebrajsku trudna i niejednoznaczna (szczegółowe wyjaśnienie na końcu artykułu - Uwaga dot. w. 10).

Mimo trudności w dokładnej interpretacji tego tekstu, wszyscy bibliści są zgodni, że mówi o Mesjaszu, który urodzi się z potomstwa Judy. Już żydowscy teologowie przed Jezusem zinterpretowali ten tekst w sposób mesjański. Jeden ze zwojów z Qumran (napisany w wiekach p.n.e.) daje następującą interpretację: „przyjdzie Mesjasz Sprawiedliwości, pęd z Dawida, ponieważ dla niego i jego potomstwa dane jest przymierze i królowanie nad jego ludem we wszystkich pokoleniach” (4Q252 Komentarz na Księgę Rodzaju).  

Król Judy będzie rządził nie tylko Izraelem, ale także wszystkimi innymi narodami na świecie. Także w Psalmach czytamy, że król z rodu Dawida rządzi nad innymi narodami (Ps. 72:8-11) oraz, że inne narody oddają hołd królowi Judy (np. Ps. 68:30; 76:12; Iż. 18:7). W księgach prorockich widzimy to samo (np. Izaj. 2:2-4). Dawid był wielkim królem, ale także typem Jezusa, wskazującym na wielkiego i ostatecznego mesjańskiego Króla Jezusa Chrystusa. W końcu nie Juda, lecz prawdziwy Król z rodu Judy, Jezus Chrystus, będzie rządził, bo do Niego należy władza i chwała.

Nowy Testament jednoznacznie naucza, że Jezus Chrystus jest spełnieniem tego proroctwa: Chrystus będzie Królem wszystkich narodów ku ich oświeceniu i uratowaniu (por. Mat. 28:18-20; Rz. 1:1-6; 15:12). Ewangelista Jan mówi, że Mesjasz jest Lwem Judy, Który wykona sąd nad wszystkimi narodami (Obj. 5:5; por. Daniela 7:13-14).

Prorok Ezechiel też nawiązuje do tego błogosławieństwa, mówiąc o lwie (Ez. 19). W Księdze Ezechiela znajdujemy tą samą frazę w prawie identyczny sposób: aż przyjdzie ten, który ma do niego prawo (Ez. 21:32b). Ezechiel prorokuje odwrócenie błogosławieństwa, jako karę za niewierność: lew Judy będzie uwięziony i przyprowadzony do Babilonu. Wtedy Juda nie będzie panował, lecz będzie poddany innemu królowi.

49:11

Osioł nie był, jak powszechnie się uważa, zwierzęciem posiadanym przez biednych, lecz w okresie sędziów i później osioł był zwierzęciem przeznaczonym dla przywódców (Sę 10:4; 12:14). Osioł miał taki status, jak dobra marka samochodu współcześnie. Zachariasz prorokuje, że król Jeruzalemu przybędzie na ośle (Zach 9:9), co zostało spełnione, kiedy Jezus odwiedził Jeruzalem przed swoją śmiercią (Ew. Mat. 21:1-11).

Winogron i latorośl są symbolami płodności, radości, pokoju, dobrobytu i obfitości. Tylko ktoś, kto był wyjątkowo bogaty mógłby uwiązać osła do krzewu winnego, ponieważ zwierzę zjadłoby bez wątpienia cenne winogrona.

Ziemia, którą otrzymało plemię Judy była znana z produkcji win (IV Mojż. 13:22-24). Mimo to, winogrona są dla ludzi, nie dla zwierząt. Jakub więc prorokuje, że pod panowaniem króla z potomstwa Judy będzie tyle krzewów winogronowych, że zjedzenie przez osła drogocennych winogron nie będzie wielką stratą.

Wypranie szat w winie to inny obraz skrajnego bogactwa i mocy. Na pranie ubrań w winie można sobie pozwolić, kiedy posiada się go w nadmiarze. Może też być obrazem tych, którzy stopami miażdżą winogrona, aby wycisnąć z nich sok. Jest tyle winogron, że są całkiem przesiąknięci nimi. Ten sam obraz znajdujemy u proroka Izajasza (Izajasza 63:1-3). W dodatku paralelna metafora krew winogron wskazuje na zniszczenie wrogów (por. Iz. 63:2-3).

Ci, którzy poddadzą się temu Królowi, przyniesie On radość, obfitość i dobrobyt, ale Jego wrogom przyniesie straszne klęski i karę.

W wielu miejscach Biblii znajdujemy obraz przyszłości przedstawiony, jako nowe niebo i ziemia, gdzie będzie panować sprawiedliwość i dobrobyt. Winogrona są jednym z symboli tej nowej ziemi (por. np. III Mojż. 26:5; Ps. 72:16: Iz. 25:6; Joel 2:24; Amos 9:13).

49:12

Fraza pociemnieją oczy jego (w. 12) lepiej tłumaczyć jako: zabłyszczą oczy jego.     

Mleko nawiązuje do faktu, że Kanaan był krajem mlekiem i miodem płynącym (II Mojż. 3:8, 17; IV Mojż. 13:27; V Mojż. 6:3). Także w proroctwach Izajasza o nowym stworzeniu znajdujemy obrazy obfitości określone w obfitości mleka i wina (Izajasz 7:21-23).

Jakub i jego rodzina doświadczyli dobroci Boga, żyjąc w ziemi Goszen, która była dobrą ziemią, dając im dobrobyt i obfitość. Goszen stanowi dla nich przedsmak przyszłej chwały. Ten przedsmak potwierdza, gwarantuje, że Bóg na pewno da ostateczne spełnienie. Tak samo Duch Święty jest dla chrześcijan gwarancją i przedsmakiem przyszłej chwały (Ef. 1:13-14).

Tematy

Błogosławieństwo

Błogosławieństwo ma różne formy. Wszyscy synowie, oprócz pierwszych trzech, otrzymują błogosławieństwo, oznaczające dobrobyt i obfitość lub jeszcze więcej. Błogosławieństwo dotyczy zwycięstwa nad wrogiem, by błogosławione życie, dobrobyt i obfitość w ziemi obiecanej, było możliwe.

Błogosławieństwo to przypomina ogród w Edenie, raj będący miejscem odpoczynku, bezpieczeństwa, obfitości. Przez grzech człowiek stracił raj i żyje we wrogo nastawionym świecie. Bóg chce odnowić błogosławieństwo, co oznacza odnowienie relacji z Nim, pokój, brak wrogów (zwycięstwo) oraz dobrobyt i obfitość Jego darów.

Izrael otrzymał ziemię obiecaną i mógł tam żyć dobrym życiem, ale jest to to tylko pierwsze, a jeszcze nie ostateczne spełnienie obietnicy Bożej. Przez swój grzech i niewierność Izrael stracił ziemię obiecaną i został z niej wypędzony, podobnie jak Adam i Ewa zostali wypędzeni z raju.

Król Dawid z plemienia Judy, ani jego potomstwo nie byli w stanie stworzyć idealnego kraju. Jego panowanie i życie w ziemi obiecanej wskazuje mimo wszystko na ostateczne spełnienie, na nową ziemię i  niebo pod panowaniem Króla judzkiego, Którym jest Jezus Chrystus. Wierzący ludzie bedą żyli wówczas w odnowionej i pełnej relacji z Bogiem, co jest najbardziej pełnym błogosławieństwem.

Łaska

Jakub potępia Lewiego za jego grzechy z przeszłości. Potem jednak Bóg zmienia to zło na dobro. (por. V Mojż. 33:8-11). Jak wskazuje Biblia plemię Lewitów pozostanie lojalne wobec Mojżesza i Boga. Lewici wykonają karę za grzech związany ze złotym cielcem oczyszczając w ten sposób obóz Izraela (II Mojż. 32:25-29). Później Lewita Pinehas zabije grzesznika i w ten sposób znowu oczyści Izrael od grzechu (IV Mojż. 25:7-14). Za to działanie Lewici zostają poświęceni do szczególnej służby w świątyni. Lewici mają pilnować i strzec świątyni, pilnować świętości Pana (IV Mojż. 8:15). Lewici otrzymają przywilej noszenia skrzyni przymierza. Izraelici bedą musieli się liczyć z Lewitami. Z Lewitów wywodzi się ród kapłanów, który w szczególny sposób pośredniczy między ludem a Bogiem, dokonując przebłagania i nauczając lud.

Uwaga dot. w. 10

Hebrajski oryginał wydaje się nieco zniekształcony, bo określenie przetłumaczone jako aż przyjdzie władca w oryginale nie ma sensu. Hebrajski wyraz aż nie oznacza, że po tym wydarzeniu wszystko się zmieni, lecz wskazuje na zakończenie się pewnego okresu.

W starych tłumaczeniach można nieraz znaleźć określenie takie, jak aż przyjdzie Sylo (jak miejscowość, gdzie później znajdował się przybytek). To tłumaczenie jest błędne.

Hebrajski wyraz sylo w tym tekście można rozumieć, jako połączenie przyimka z przysłówkiem, oznaczające razem: ten, do którego należy. Wtedy należy tłumaczyć: aż przyjdzie ten, do którego należy berło, czyli: do którego należy władza.

Inną możliwą interpretacją jest to, że tekst oznacza: aż zostaje mu oddany hołd. Ta interpretacja dobrze i logicznie pasuje w kontekście poetyckim.  

Oddanie hołdu oznacza, że inne narody, inni królowie oddadzą królowi Judy hołd i poddadzą mu się. Potwierdza to, co mówi poprzedni werset.

Księga Rodzaju 46:1-34

Mozna znalećż artykuł w formacie pdf tu: Rodzaju 46

 

Rozdziały 46 i 47 stanowią jedną całość, ale ze względów praktycznych omówione zostaną oddzielnie.

Jakub ma wątpliwości, czy rzeczywiście powinien opuścić ziemię obiecaną, potrzebuje pozwolenia od Boga. Bóg objawia mu się w wizji, w której zapewnia go, że pójdzie z nim do Egiptu, ale też wyprowadzi go stamtąd (46:3). Na końcu rozdziału Jakub podkreśla, że chce być pogrzebany w ziemi obiecanej (47:27-31).

Podział tekstu (sceny)

Scena 1:               Bóg objawia się Jakubowi  (46:1-4)

Scena 2:               Jakub podróżuje do Egiptu  (46:5-27)

Scena 3:               Józef spotyka Jakuba  (46:28-34)

Scena 4:               bracia Józefa spotykają faraona  (47:1-6)

Scena 5:               Jakub spotyka faraona  (47:7-10)

Scena 6:               Józef troszczy się o swoją rodzinę w Egipcie  (47:11-26)

Scena 7:               Jakub przygotowuje się do śmierci  (47:27-31)

Analiza tekstu

w. 1-2

Jakub wyrusza do Egiptu, nie aby uciec przed głodem, jak wcześniej Abraham, lecz aby spotkać się z synem.

Beer-Szeba (ok. 40 km na południe od Hebronu) jest południową granicą ziemi obiecanej (2 Sam. 24:2). Drugi raz Jakub opuszcza ziemię obiecaną w okolicach Beer-Szeby (por. 28:10). Tak jak wtedy, kiedy Bóg objawił się mu w Betel (28:10-22), teraz znowu objawia się tuż przed opuszczeniem ziemi.

Beer-Szeba było także miejscem kultu dla Abrahama (21:32-33) i Izaaka (26:23-25). Wcześniej Izaak zbudował tu ołtarz, kiedy Bóg mu się objawił w nocy i zapewnił, że jest z nim (26:24). W tym miejscu, na tymże ołtarzu, Jakub teraz składa ofiary Bogu, i Bóg objawia mu się w nocy, jak wtedy Izaakowi.

Składając ofiary na tym ołtarzu, Jakub wyraża, że służy temu samemu Bogu, jak jego ojciec Izaak. To wyraz zaufania wobec Boga, oraz prośba o to, aby Bóg był z nim tak, jak był z Abrahamem i Izaakiem.

Jakub jest niepewny. Czy faraon rzeczywiście ich przyjmie? Gdzie będą żyli w Egipcie, w jednym z wielkich miast? Na pustyni? Najważniejszym problemem jest jednak, że Jakub musi opuścić ziemię, którą Bóg obiecał. Kiedy wcześniej Izaak chciał uciec do Egiptu z powodu głodu, Bóg zatrzymał go i zabronił mu opuścić ziemię, którą obiecał Abrahamowi (26:2-4).

Tak jak u Abrahama i Izaaka, Bóg przemówił do Jakuba w widzeniach. Tak jak u Abrahama, słowa Boga do Jakuba dotyczą wyprowadzenia jego potomków z Egiptu z powrotem do ziemi obiecanej.

To ostatni raz kiedy czytamy, że Bóg przemówił do patriarchów. Następny raz, kiedy Bóg przemówi do kogoś, jest powołanie Mojżesza (II Mojż. 3:1-22).

Przeprowadzka do Egiptu była wielkim wydarzeniem, podobnie jak opuszczenie Ur przez Abrahama (12:1-3), ucieczka Jakuba z Haranu (28:1-22) i jego powrót do Kanaanu (31:3-54). Wszystkie te wielkie podróże zostały potwierdzone wizjami od Boga.

Bóg woła Jakuba nie jego nowym imieniem Izrael, lecz jego starym imieniem, które wskazuje na jego słabości. Boże obietnice zostaną spełnione nie za sprawą ludzkich sił, lecz w jego słabości przed Boga.

w. 3-4

Tak jak wcześniej Abrahama i Izaaka, Bóg zapewnia Jakuba, że pójdzie z nim.

Bóg obiecuje też, że wyprowadzi Jakuba z Egiptu z powrotem do Kanaanu. Jakub później zmarł w Egipcie, ale jego zwłoki zostały sprowadzone do Kanaanu (49:29-32), a Bóg wiele lat później wyprowadzi jego potomstwo z Egiptu i przyprowadzi ich z powrotem do ziemi obiecanej. To obraz zmartwychwstania: Zwłoki Jakuba nie zostaną w Egipcie, kraju grobów i kultu śmierci, lecz Bóg zabierze go stamtąd, aby doprowadzić do ziemi obiecanej.

Bóg potwierdza Jakubowi, że jest Bogiem jego ojców, potwierdza wcześniejsze obietnice dane Abrahamowi i Izaakowi (por. 26:24; 28:13-15; 32:9). Bóg obiecał, że potomstwo Abrahama będzie wielkim narodem, ale ten naród ma się urodzić nie w Kanaanie, lecz w Egipcie. Egipt stanie się też miejscem bólu, ale też w tym cierpieniu Bóg będzie z nimi.

Dlatego Jakub nie powinien się bać, bo wszystko, co się dzieje jest wolą Bożą. Bóg rządzi suwerennie, też w tej sytuacji, gdzie Jakub zostaje zmuszony przez głód, aby opuścić kraj. Obecność Boga nie zmniejszy bólu, ale zapewnia bezpieczeństwo i błogosławieństwo dla niego.

Słowa, że Józef zamknie mu oczy, wskazuje na zwyczaj, że najstarszy syn zamykał oczy zmarłego ojca. Oznacza to, że Jakub umrze w pokoju w obecności umiłowanego syna Józefa.

w. 5-7

Wzięli wszystko, co mieli, ponieważ w Egipcie nie będą żyli korzystając z gościnności faraona, lecz będą sami zarabiali na swoje utrzymanie (por. 43:20).

Czytamy, że synowie zabrali ojca (w. 5), bo ojciec był stary i słabszy. Jednak to ojciec Jakub zdecydował, jako głowa rodziny, że wyruszą do Egiptu (w. 1).

Tekst podkreśla, że wszyscy poszli z Jakubem, nikt i nic nie zostało, nikt nie został wykluczony z błogosławieństwa.

To ostatnia z trzech podróży do Egiptu. Każda z tych podróży rozpoczęła się na podstawie decyzji Jakuba (42:1-2; 43:1-14; 46:1), każda podróż miała swoją kulminację w spotkaniu Józefa z rodziną (42:6-24; 43;:26-45:15; 46:28-47:12) i każda podróż kończyła się tym, że Jakuba mówił o swojej śmierci (42:38; 45:28; 47:29-31).

Hebrajski wyrazy tłumaczony, jako przyszli (do Egiptu, w. 6), można też tłumaczyć jako wchodzili. Przypomina opowieść o potopie, gdzie zwierzęta wchodziły do arki (6:18-20). Egipt stał się dla Jakuba i jego rodziny arką, która ratuje od śmierci głodowej.

w. 8-27

Nastąpiła długa lista osób, którzy wyszli z Jakubem do Egiptu. Są to prawdziwi synowie i wnuki Jakuba. Lista ta też pokazuje, że czytamy nie tylko ciekawą opowieść o Józefie i Jakubie, ale że jest to relacja prawdziwych wydarzeń historycznych. Ludzie z tej listy doświadczyli wszystkiego, o czym czytamy. Biblia nie zawiera przeważnie opowieści z morałem i nauczaniem, jak niektórzy myślą, ale jest żywym Słowem Bożym. Bóg objawia się nie w sposób abstrakcyjnej, lecz konkretnej historii i przemawia do nas poprzez konkretne wydarzenia w historii.

w. 18

Werset przypomina trudny okres wygnania w Haranie. Tak jak Bóg przyprowadził Jakuba stamtąd, tak też wyprowadzi potomstwo Jakuba po trudnym okresie z Egiptu.

w. 19

Rachel ma szczególny status, tylko ona jest nazwana żoną Jakuba.

Liczba siedem

Powtórzenie liczby siedem i liczb z nią związanych rzuca się w oczy w tych rozdziałach. Siedemdziesięciu (7 x 10) ludzi przybyło do Egiptu, pełna liczba, jak pełna liczba wszystkich narodów świata (I Mojż. 10). Rachela ma czternaścioro dzieci (46:22) a jej służąca Bilha ma siedmioro dzieci (46:24). Lea ma trzydzieścioro troje dzieci (46:15) a jej służąca ma połowę (sześćnaścioro, 46:18), co razem wynosi czterdzieści dziewięć.

Siódmym synem jest Gad (wartość liczbowa jego imienia po hebrajsku wynosi również siedem), który z kolei ma siedmiu synów (46:16). Jakub żyje siedemnaście (10 + 7) lat w Egipcie, dokładnie tyle ile Józef żył w Kanaanie (37:2).

w. 26

Lista zawiera dwunastu synów, pięćdziesiąt dwoje wnuków, czterech prawnuków i dwie córki, razem siedemdziesiąt. Er i Onan zmarli już w Kanaanie (por. 46:12) a Manasses i Efraim urodzili się w Egipcie (w. 20), co daje sumę 66 osób, które wyprowadziły się z Kanaanu.

Cała rodzina liczy więc siedemdziesiąt osób, co jest też symboliczną pełną liczbą pełności (por. 5:5; 10:2; 46:8; V Mojż. 10:22). Potomstwo Noego stanowiło siedemdziesiąt narodów świata (I Mojż. 10). Rodzina Jakuba reprezentuje cały Izrael, ale też całą ludzkość. Rodzina Jakuba stanowi rodzaj fundamentu Izraela ale też mikrokosmos wszystkich narodów (por. 10:1-32; V Mojż. 32:8; II Mojż. 24:1). Liczba siedemdziesiąt w Biblii często ma znaczenie symboliczno-typologiczne, określające wielką grupę mającą pełną liczbę (tj. liczbę, którą Bóg ustanowił).

Cała rodzina i potomstwo Jakuba jest w Egipcie, nikt nie został w ziemi obiecanej.

Rodzi się napięcie: czy przeżyją w obcej ziemi jako cudzoziemcy? Czy nie stracą swojej odrębnej tożsamości? Czy Boże obietnice zostaną spełnione?

Problem musi zostać rozwiązany, dlatego Józef ma plan przekonania faraona, by dał Izraelowi dobrą ziemię.

w. 28-34

Juda stał się przywódcą rodziny (por. 43:3; Sędziów 1:1-2; 20:18). Był odpowiedzialny za to, że Józef został sprzedany do Egiptu i w tym odłączony od ojca (37:26-27), teraz jest odpowiedzialny za pojednanie i odnowienie.

w. 29

Widzimy tu Józefa nie jako wezyra, dostojnego władcę Egiptu, lecz jako syna, który pragnie ujrzeć swojego ojca po wielu latach. Wielki władca nie czeka, aż ojciec przyjdzie do niego, tak jak kultura tego wymagała, lecz spieszy się do niego, podobnie, jak ojciec z przypowieści Jezusa spieszył się biegnąc do marnotrawnego syna (Łuk. 15:20).

Hebrajski czasownik tłumaczony, jako zobaczył (w. 29) w tej formie w hebrajskim tekście I Księgi Mojżeszowej używany jest tylko w opisach epifanii, objawienia się Boga (por. 12:7; 17:1; 18:1; 22:14; 26:3, 24; 35:6, 9). Tu Jakub spotyka syna, o którym myślał, że nie żyje, ale ten pojawia się w całej świetności. To rodzaj ponadnaturalnego objawienia dla Jakuba.

Znowu Józef płacze (por. 34:30), nie musi kryć swoich emocji wobec rodziny, ma wszelkie powody, aby płakać z radości.

Wcześniej Jakub spotkał Boga w Peniel, co na zawsze zmieniło jego życie (32:22-32). Teraz ujrzał syna, i już nie ma potrzeby dalej żyć. Wcześniej Jakub uważał, że jego synowie doprowadzą go do Szeolu, czyli, przyczynią się do jego śmierci (37:35), teraz Jakub już nie boi się śmierci, nie musi już żyć w żałobie, lecz może w końcu umrzeć w pokoju. Dobry Bóg daje mu jeszcze 17 lat życia w Egipcie.

w. 32-34

Józef chce zapewnić swej rodzinie spokojne życie w Egipcie, tak, aby nie stanowili zagrożenia dla Egipcjan, a Egipcjanie dla nich.

Józef podkreśla wobec faraona, że jego bracia są pasterzami. Zawód ten był przez Egipcjan pogardzany (43:32). To ma zapewnić faraona, że nie stanowią zagrożenia dla Egipcjan. Synowie Jakuba nie chcą żyć na koszt Egipcjan. Nie mają zamiaru starać się o pracę, w zawodzie urzędnika lub innych zawodach, stanowiąc konkurencję dla Egipcjan. Nie chcą mieć wpływów politycznych i nie chcą być ciężarem dla Egiptu. Jedynym, czego potrzebują jest miejsce zamieszkania, gdzie znajduje sie wystarczająco dużo pastwisk dla ich bydła.

Skoro rodzina Jakuba trudni się zawodem, pogardzanym przez Egipcjan, otrzymują ziemię na peryferiach kraju, co jest ważne, ponieważ Izrael nie może w żadnym przypadku mieszać się z Egipcjanami, lecz mają zachować swoją odrębną tożsamość, jako lud Boży.

Otrzymali ziemię Goszen, w delcie Nilu, rejonie, gdzie mieszkało niewielu ludzi, i który stanowił zarazem najlepszą ziemię w całym Egipcie, szczególnie dla hodowli bydła.

Tematy

Bóg z nami

Jakub bał się opuścić ziemię obiecaną, ale Bóg obiecuje mu, że pójdzie z nim w nieznane. Tak samo jak potem obiecał Mojżeszowi, że pójdzie z nim (II Mojż. 3:12). Dlatego z kolei Mojżesz może zachęcać Izrael (V Mojż. 31:6). Bóg ciągle potwierdza następnemu pokoleniu, że pójdzie z nimi (np. Jozue, Joz. 1:5).

Nawet wtedy, kiedy Izrael za karę został wyprowadzony na wygnanie, Bóg zapewnił ich, że pójdzie z nimi, nie opuści ich i przyprowadzi z powrotem do ziemi obiecanej (Izaj. 43:2; 41:10). Bóg jest wierny i wiarygodny, zawsze spełnia to, co mówi.

Ostatecznie widzimy to w narodzeniu się obiecanego Mesjasza, którego imię jest Immanuel, co znaczy Bóg z nami (Mat. 1:23).

Zanim wstąpił do nieba, Jezus dał swoim uczniom zadanie, aby poszli na cały świat, aby głosić Ewangelię. To niebezpieczne i trudne zadanie, ale Jezus obiecał, że będzie z nimi do końca czasów (Mat. 28:20).

Bóg udowodnia, że jest ze swoimi dziećmi przez to, że Jego Duch Święty mieszka w ludu Bożym (Dz. Ap. 2:33; 1 Kor. 6:3). Kiedy Jezus powróci, Bóg będzie mieszkał ze swym ludem (Obj. 21:3).

Fakt, że Bóg jest zawsze z nami nie oznacza, że zawsze nam się dobrze powiedzie. Bóg był z Jakubem, ale ten miał trudne życie, gdzie cierpienie nie zostało mu oszczędzone i w końcu zmarł w Egipcie, nie widząc ponownie ziemi obiecanej. Izrael żył w Egipcie, ale było im coraz bardziej ciężko, gdy stali się niewolnikami okrutnego faraona. Bóg był z nimi w ich cierpieniu.

To, że Jezus obiecuje, że zawsze jest z nami, nie oznacza, że nie będzie cierpienia, wręcz przeciwnie, Jezus je zapowiada (Jan 16:33). Większość apostołów zostało zabitych za wiarę.

Ale Słowo Boże jasno naucza, że nic nie może odłączyć nas od Boga, który rządzi suwerennie (Rzymian 8:28-30). W końcu Bóg przyprowadzi wiernych do ziemi obiecanej, do wiecznego życia na nowej ziemi.

Typologia

Zarówno Abraham jak i Jakub w sposób symboliczny otrzymują swego umiłowanego syna z powrotem. Wskazuje to na śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, szczególnie w przypadku Józefa. Nie tylko żyją, ale są władcami nad wszystkimi, tak jak Jezus rządzi nad wszystkimi (Dz. Ap. 2:32-34; Fil. 2:6-11).

Jakub najpierw nie może uwierzyć, że Józef żyje, potem się raduje, tak jak uczniowie cieszyli się i dziwili, kiedy kobiety im głosiły, że Jezus zmartwychwstał (por. Łuk. 24:9-49; Jan 20:1-9, 24-29; Dz. Ap. 1:9).

Tak jak u Jakuba, oznacza to kompletną zmianę ich życia, otrzymali nowe siły, i stali się pielgrzymami w ziemi, gdzie życie jest ciężkie. Wiedzieli jednak, że są w drodze do nowej ziemi obiecanej, gdzie nie będzie łez ani bólu (Obj. 21:3). To ziemia, która będzie lepsza niż cokolwiek, co możemy sobie wyobrazić.

Suwerenna łaska

Jako suwerenny władca, Józef miał prawo wyróżniać Beniamina. Tak samo Bóg okazuje swoją suwerenną łaskę, komu chce, nie musi się nam tłumaczyć. Nie możemy w żaden sposób powiedzieć, że łaska Boża jest niesprawiedliwa. Sprawiedliwość Boża oznacza, że ma prawo osądzić i potępić nas.

Bóg okazuje miłosierdzie komu zechce, nie dlatego, ponieważ ktoś zasłużył na to, lecz tylko dlatego, ponieważ suwerennie chce (por. Mat. 20:1-16; Rzymian 9:1-20, 1 Kor. 12).

Bóg wybrał całą rodzinę Jakuba, również tych, których nie znamy po imieniu, oraz tych, którzy urodzili się z kanaanickich matek, aby zbawić ich w Egipcie. Nie dlatego, ponieważ zasłużyli na to, lecz tylko dlatego, ponieważ taka była Jego suwerenna decyzja.