Showing posts with label Przypowieści. Show all posts
Showing posts with label Przypowieści. Show all posts

11 November 2013

Przypowieść o złym słudze



Ew. wg Mateusza 18,21-35

21 Wtedy przystąpił Piotr do niego i rzekł mu: Panie, ile razy mam odpuścić bratu memu, jeżeli przeciwko mnie zgrzeszy? Czy aż do siedmiu razy?
22 Mówi mu Jezus: Nie powiadam ci: do siedmiu razy, lecz do siedemdziesięciu siedmiu razy.

23 Dlatego Królestwo Niebios podobne jest do pewnego króla, który chciał zrobić obrachunek ze sługami swymi. 24 A gdy zaczął robić obrachunek, przyprowadzono mu jednego dłużnika, który był mu winien dziesięć tysięcy talentów. 25 A ponieważ nie miał z czego oddać, kazał go pan sprzedać wraz z żoną i dziećmi, i wszystkim, co miał, aby dług został spłacony.
26 Wtedy sługa padł przed nim, złożył mu pokłon i rzekł: Panie! Okaż mi cierpliwość, a oddam ci wszystko. 27 Tedy pan ulitował się nad owym sługą, uwolnił go i dług mu darował.
28 A gdy ów sługa wyszedł, spotkał jednego ze swych współsług, który był mu winien sto denarów; i pochwyciwszy, dusił go, mówiąc: Oddaj, coś winien. 29 Wtedy współsługa jego, padłszy na kolana, prosił go mówiąc: Okaż mi cierpliwość, a oddam ci wszystko. 30 On jednak nie chciał, lecz odszedł i wtrącił go do więzienia, dopóki nie odda długu.
31 A współsłudzy jego widząc to, co zaszło, zasmucili się bardzo i poszedłszy, opowiedzieli panu swemu wszystko, co się stało.
32 Wtedy przywołał go pan jego i rzekł mu: Sługo zły! Wszystek tamten dług darowałem ci, boś mnie prosił. 33 Czy i ty nie powinieneś był zlitować się nad współsługą swoim, jak i ja zlitowałem się nad tobą? 34 I rozgniewał się pan jego, i wydał go katom, żeby mu oddał cały dług.
35 Tak i Ojciec mój niebieski uczyni wam, jeśli każdy nie odpuści z serca swego bratu swemu.


Kontekst
Piotr zadaje bardzo osobiste pytanie, ile razy należy komuś przebaczyć. Pytanie to jest związane z tematem poprzedniego fragmentu (w. 15-17), który mówi o traktowaniu grzesznika wewnątrz społeczności chrześcijańskiej.
Grzech powoduje zawsze zranienia i zakłóca harmonię w społeczności wierzących. Osobiste przebaczenie jest kluczem do dobrych relacji międzyludzkich, natomiast jego brak może niszczyć wspólnoty.
Gdy poprzednie wersety dotyczyły troski o to, aby nie stracić grzesznego brata, obecny fragment dotyczy mojej postawy wobec grzesznika, który mnie osobiście skrzywdził.

Po modlitwie Ojcze Nasz, Jezus jeszcze raz dodatkowo podkreśla, jak ważne jest przebaczenie (Ew. Mateusza 6,14-15), temat, który dalej rozwija w tej przypowieści.

Według nauczania rabińskiego, należało komuś przebaczyć do trzech razy. Propozycja przebaczenia aż siedem razy jest więc wyjątkowo miłosierna dla Żyda, ale dla Jezusa nie wystarczająca.
Siedemdziesiąt siedem razy przebaczyć…… - dla słuchaczy I wieku brzmiało to absurdalnie. Oznaczało to przebaczenie nieskończoną ilość razy. To jest dokładnie czego Jezus wymaga: zawsze przebaczać. W przypowieści wyjaśnia dlaczego tak powinniśmy czynić.
Przypowieść tę znajdujemy tylko u Mateusza, nie ma paraleli w innych Ewangeliach.
Nie jest skierowana do ludzi (Żydów) w ogólności, lecz do tych, którzy naśladują Jezusa.

Przypowieść
Przypowieść dotyczy króla i jego sług (lub też można tłumaczyć: niewolników). Dobry król, daruje niewyobrażalnie dużą sumę pieniędzy. W świetle długów wobec króla, długi jednego sługi wobec drugiego są niczym.
Przypowieść ta stanowi podobny typ jak opowiedziana przez proroka Natana Dawidowi (2 Samuela 12,1-7) przypowieść o owcy. Podczas słuchania słuchacz bulwersuje się i osądza główną postać przypowieści. Na końcu prorok mówi słuchającemu i oburzonemu Dawidowi: Ty jesteś tym człowiekiem! Podobnie w omawianej przypowieści przesłaniem jest to, abyśmy nie byli tacy jak ten sługa, który nie chciał przebaczyć swemu współsłudze.
W przypowieści król reprezentuje Boga, natomiast długi - nasze grzechy. Nawiązuje to do modlitwy Ojcze nasz (Ew. Mateusza 6,12), gdzie grzechy są (po grecku) nazwane naszymi długami.
Od razu po przypowieści (w. 35) Jezus komentuje to następująco: Bóg nie może przebaczyć temu, który sam nie chce wybaczyć swemu bliźniemu (por. Ew. Mateusza 6,14-15).

Dług
Sługa (albo można też tłumaczyć niewolnik) musi odpowiadać przed królem. W zasadzie było to możliwym, że sługa/niewolnik był winien większą sumę pieniężną swemu panu. Niewolnicy nie byli wolni, ale mogli zajmować bardzo ważne i wysokie stanowiska.
Dług stanowił dziesięć tysięcy talentów.
W I wieku n.e. talent był największą jednostką pieniężną stanowiącą 6.000 denarów. 1 Denar był zapłatą za 1 dzień pracy robotnika. Talent więc stanowił zarobki 20 lat pracy robotnika. Dla porównywania: roczne dochody z podatków z Galilei stanowiły ok. 200 talentów.
Liczba 10.000 była największą liczbą, która istniała wtedy po grecku. Dług stanowił 10.000 talentów = 300 ton srebra = wynagrodzenie za 200.000 lat pracy robotnika! Widzimy, że jest to niewyobrażalna, nierealnie wielka suma, której nikt nie byłby w stanie zapłacić. Przypowieści zazwyczaj są związane z rzeczywistością I wieku n.e., ale nie każdy szczegół musiał być realistyczny.
Nie znajdujemy informacji o przyczynie tak wielkiego długu sługi. Niektórzy proponowali, że był on odpowiedzialny za zbieranie podatków. Ale jest to spekulacja, tekst mówi tylko o długu, a właściwie przyczyna jego długu nie jest dla nas istotna.

Król
Król w przypowieści reprezentuje Boga Ojca (por. w. 35), co było zupełnie jasnym dla żydowskich słuchaczy z I wieku n.e.
Król darował wielką sumę, nie dającą się nawet ludzkimi liczbami określić. Jest to nierealne i absurdalne. Ale to dokładnie co Bóg czyni: Bóg przebacza naszą winę, grzech, który jest tak wielki, że w ogóle nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić jego rozmiarów. Łatwo lekceważymy powagę naszej winy, naszych grzechów, ale przebaczenie ich jest tak ogromne i absurdalne jak darowanie wspomnianej wielkiej sumy pieniędzy przez króla z przypowieści.

Niewolnik i jego rodzina należały do swego pana i pan mógł go sprzedać, właściwie niewiele zyskując (niewolnik kosztował między 500 i 1500 denarów).
Sługa wyraża chęć odpracowania aby mógł zwrócić dług, ale właściwie jest to nierealne, gdyż nigdy nie będzie w stanie nawet drobnej części z tego spłacić.

Król z przypowieści okazał się wyjątkowo miłosierny i łaskawy, co nie jest realistyczne w ludzkim świecie. Król nie tylko nie ukarał sługi, ale nawet darował mu cały ogromny dług.
Król uczynił to, bo ulitował się nad nim. Jest to wyraz miłosierdzia, które jest cechą charakteru Boga i którą też widzimy u Jezusa (9,36; 14,14; 15,32; 20,34).
Jest to nieskończona i niezasłużona łaska, którą otrzymujemy od Boga. Nie musimy zapracować na przebaczenie, Bóg po prostu chce nam go dać w swojej łasce.
Bóg przebacza nam i my nawet nie jesteśmy w stanie do końca zrozumieć jak wielkie to jest, bo wielkość naszego długu jest poza granicami naszej wyobraźni.   

Dług drugiego sługi
Tak wspaniałomyślne okazanie łaski powinno przynieść owoce, ale niestety tak się nie staje.
Sługa, któremu tyle zostało darowane spotyka innego sługę, który jest mu winny pieniądze. Nie jest to ogromna suma (ok. 3 miesięczna wypłata za pracę). Jest to 1/6000 część sumy, która została darowana pierwszemu słudze. 
Drugi sługa w podobny sposób błaga o miłosierdzie, obiecując, że wszystko odda (co w tym momencie jest bardziej realistyczne).
Sługa miał prawo wymagać spłacenia długów pod groźbą kary. Działanie sługi nie było przekroczeniem prawa, ale jest kompletnie niezrozumiałe w świetle ogromnej łaski, którą otrzymał chwilę wcześniej. Szokujący jest ogromny kontrast między sposobem w jaki król go traktował a jak on sam, otrzymawszy taką łaskę, traktował kogoś innego z powodu stosunkowo małego długu.

Miłosierdzie jest cechą charakteru Boga, i dlatego miłosierdzie powinno charakteryzować też dzieci Boże, wierzących (por. Ew. Łukasza 6,36).
Ten, kto okazuje miłosierdzie, spotyka miłosierdzie (Ew. Mateusza 5,7), lecz ten, który sam nie okazuje miłosierdzia, nie może oczekiwać, że sam je otrzyma (List Jakuba 2,13).

Skutek
Król chciał łaskawie przebaczyć dług, którego sługa nigdy nie byłby w stanie spłacić. Ale Król nie chce przebaczyć braku miłosierdzia u sługi, którego spotkało miłosierdzie. Widocznie sługa nic nie zrozumiał na podstawie okazanej mu łaski.
Darowanie długu zostaje odwołane, ponieważ sługa okazał się nie godny otrzymania łaski. Kara jest teraz znacznie gorsza, nie zostaje sprzedany, lecz zostaje torturowany aż spłaci dług. Skoro nigdy nie będzie w stanie spłacić, implikuje to wieczną torturę.

Tematy

Wielkość, powaga grzechu
Wielu ludzi lekceważy grzech, sądząc, że są dobrymi ludźmi. Prawda jest taka, że każdy człowiek bez wyjątku jest grzesznikiem. My wszyscy mamy dług wynoszący 10.000 talentów wobec Boga. W żaden sposób nie jesteśmy w stanie sami go spłacić. Grzech jest czymś więcej niż czynienie zła. Grzech oznacza obrażenie świętego, suwerennego Boga Stworzyciela. 

Łaska
Wielu chrześcijan myśli zbyt łatwo o łasce. Łaska staje się dla wielu czymś normalnym i automatycznym, natomiast łaska nie jest normalna, lecz wyjątkowa a nawet absurdalna.
Boża łaska jest ogromna i niewyobrażalna. Każdy człowiek jest grzeszny, wszyscy zasłużyliśmy na wieczne potępienie, na piekło (Rzymian 3,1-20), a Bóg mimo to z niezasłużonej łaski darował nam całą winę i chce odpuścić nasze grzechy tylko pod warunkiem wiary w Jezusa Chrystusa.
Łaska nigdy nie jest ‘normalna’, lecz jest niesamowitym, niewyobrażalnym i niezasłużonym darem, darem którego rozmiarów tak naprawdę do końca nie jesteśmy w stanie zrozumieć.

Kim jest Bóg?
Dla wielu chrześcijan i teologów omawiana przypowieść jest trudna. Fakt, że Bóg jest jak król, który w końcu wysyła sługę na tortury jest dla wielu nie do przyjęcia, i sprawia, że odrzucają ideę, że król reprezentuje Boga.
Ewangelia jasno i wyraźnie naucza, że Bóg sądzi. Przebaczenie daje za darmo z łaski, ale nie jest to bez zobowiązań. Otrzymujemy przebaczenie na podstawie wiary. Wiara nie tylko oznacza przyjęcie Jezusa Chrystusa jako Zbawiciela, ale też całkowitą zmianę życia.

Charakter króla nie zmienia się w przypowieści. Król okazał wielką łaskę i miłosierdzie ale oczekuje owoców, mianowicie miłosierdzia od strony sługi. Sługa jednak okazuje się niegodny i dlatego zostaje osądzony.

Sąd Boży
Sąd Boży jest integralną częścią głoszenia Jezusa.
Gdyby nie było sądu, zbawienie nie byłoby potrzebne, gdyż zbawienie oznacza ratunek od sądu i potępienia.
Język przypowieści jest obrazowy. Król oddaje sługę swym katom, Bóg oczywiście nie ma katów, Bóg nie torturuje, ale obraz jest wyraźny: grzech sługi jest bardzo poważny i zasługuje na sąd, a on właściwie sam jest sobie winnym.
Przebaczenie nie oznacza, że już nie ma sądu. Przebaczenie oznacza, że Bóg nam nie policzy naszych grzechów, co stało się możliwym tylko przez ofiarę Jezusa Chrystusa.
Każdy, kto nie jest zbawiony, będzie osądzony w piekle z własnej winy, wcale nie dlatego, ponieważ Bóg tego chciał. Pragnieniem Boga nie jest wysłanie ludzkości do piekła ale jej zbawienie. Większość niestety odrzuca świadomie jedyny ratunek w Jezusie, więc można powiedzieć, że sami wybierają piekło.

Naśladowanie
Właściwą reakcją na miłosierdzie, łaskę i przebaczenie Boga jest nawrócenie, czego następstwem jest zmiana serca i życia, rozpoczęcie życia w wierze, życia, które zostaje uświęcone przez Ducha Świętego.
Oznacza to naśladowanie Jezusa, stawanie się coraz bardziej podobny do Niego (2 Koryntian 3,18).
Jezus przebacza, a więc wierzący naśladujący Go powinni również przebaczać.

Przebaczenie
Boża łaska jest niewyobrażalnie wielka, ale Bóg nie wybaczy temu, który sam nie chce wybaczyć.
Istnieje tu duszpasterski problem. Wielu ludzi zostało zranionych przez straszne grzechy innych (np. ofiary seksualnego molestowania, gwałtu, utrata dziecka w wypadku spowodowanym przez pijanego kierowcę, itp.). W obliczu tak strasznych losów, niektórzy mówią, że jest nieludzkim oczekiwać od ofiar strasznych grzechów, że wybaczą sprawcy. To jednak jest dokładnie to, czego Bóg oczekuje od nas.
Jest to skutek wiary. Człowiek sam nie jest w stanie wybaczyć, ale tylko przez działanie Ducha Świętego w życiu wierzącego.
W konkretnych sytuacjach wymaga to jednak cierpliwości i duszpasterskiej troski.
Celem jednak jest przebaczenie, bo tylko wtedy człowiek może całkiem uwolnić się od traumatycznych doświadczeń. Psycholodzy zresztą także potwierdzają jak ważne i dobre jest przebaczenie dla psychicznego zdrowia.

Powinniśmy spróbować zrozumieć ich cierpienie i trudności przebaczenia sprawcom. Ale także w takich sytuacjachmusimy głosić jak wielka jest łaska Boża, dająca wieczne życie, ale też wymagająca naszego przebaczenia innym. Sprawcy strasznych przestępstw są z pewnością grzesznikami, ale my nie jesteśmy w mniejszym stopniu grzesznikami. My wszyscy tak samo potrzebujemy łaski Bożej.

Narzuca się pytanie, czy w przypadku kiedy wierzący nie może lub nie chce przebaczyć komuś, może stracić zbawienie.
Decydującym dla zbawienia jest nasza wiara w Jezusa Chrystusa a żaden chrześcijan nie jest zupełnie wolny od grzechów. Tylko odrzucenie Jezusa Chrystusa oznacza stracenie zbawienia (por. Ew. Mateusza 12,31-32).

Istotnym w życiu chrześcijan - ludzi, którym Bóg przebaczył jest to, że żyją z łaski i dzięki Duchowi Świętemu stają się coraz bardziej podobnymi do Jezusa Chrystusa.
Społeczność tych którym przebaczono ma być społecznością, która też przebacza.


16 September 2013

Przypowieść o chwastach w zboże



Ewangelia wg Mateusza 13,24-30 i 36-43

24 Inne podobieństwo podał im, mówiąc:
Podobne jest Królestwo Niebios do człowieka, który posiał dobre nasienie na swojej roli. 25 A kiedy ludzie spali, przyszedł jego nieprzyjaciel i nasiał kąkolu między pszenicę, i odszedł. 26 A gdy zboże podrosło i wydało owoc, wtedy się pokazał i kąkol. 27 Przyszli więc słudzy gospodarza i powiedzieli mu: Panie, czy nie posiałeś dobrego nasienia na swojej roli? Skąd więc ma ona kąkol? 28 A on im rzekł: To nieprzyjaciel uczynił. A słudzy mówią do niego: Czy chcesz więc, abyśmy poszli i wybrali go? 29 A on odpowiada: Nie! Abyście czasem wybierając kąkol, nie powyrywali wraz z nim i pszenicy. 30 Pozwólcie obydwom róść razem aż do żniwa. A w czasie żniwa powiem żeńcom: Zbierzcie najpierw kąkol i powiążcie go w snopki na spalenie, a pszenicę zwieźcie do mojej stodoły.
36 Wtedy rozpuścił lud i poszedł do domu. I przystąpili do niego uczniowie jego, mówiąc: Wyłóż nam podobieństwo o kąkolu na roli. 37 A On odpowiadając, rzekł: Ten, który sieje dobre nasienie, to Syn Człowieczy. 38 Rola zaś, to świat, a dobre nasienie, to synowie Królestwa, kąkol zaś, to synowie Złego. 39 A nieprzyjaciel, który go posiał, to diabeł, a żniwo, to koniec świata, żeńcy zaś, to aniołowie. 40 Jak tedy zbiera się kąkol i pali w ogniu, tak będzie przy końcu świata. 41 Syn Człowieczy pośle swoich aniołów i zbiorą z Królestwa jego wszystkie zgorszenia, i tych, którzy popełniają nieprawość, 42 i wrzucą ich do pieca ognistego; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów. 43 Wtedy sprawiedliwi zajaśnieją jak słońce w Królestwie Ojca swego. Kto ma uszy, niechaj słucha!

Kontekst
Kontekst stanowi grupa przypowieści: przypowieść o siewcy oraz wyjaśnienie (13,1-23, patrz „Słowo” nr 9), oraz przypowieść o ziarnie gorczycy i o kwasie (13,31-35, patrz „Słowo” nr 15). Te przypowieści nauczają, że Królestwo Boże jest już obecne, ale nie zawsze potrafimy je dostrzec.

Tematem omawianej przypowieści jest Królestwo Boże, wyobrażone za pomocą procesu siewu, rozwijania się. Ważnym aspektem Królestwa jest jego ciągłe zagrożenie ze strony wroga, pragnącego je zniszczyć.

Przypowieść – 13,24-30
Przedstawiona w przypowieści sytuacja była doskonale znana ówczesnym słuchaczom. Zdarzało się bowiem, że ktoś złośliwie zasiał chwasty wśród zboża. Rzymskie prawo zawierało szczególne przepisy zajmujące się takim rodzajem przestępstwa.

Chwast, który został posiany to nie, jak przetłumaczono, kąkol (Agrostemma L.) lecz  życica roczna (Lolium temulentum). Na początku chwast ten jest bardzo podobny
do pszenicy, nawet rolnik ma trudności z odróżnieniem go i łatwo wyrywałby pszenicę razem z chwastem. Dopiero kiedy kłosy zaczynają się rozwijać można dostrzec różnicę. Życica ma podobne kłosy do pszenicy ale znacznie mniejsze i nieco inne. Ziarno życicy jest trujące.
Po powstaniu kłosów jednak już nie można wyrwać tych chwastów, ponieważ korzenie pszenicy i życicy splątują się ze sobą i wyrywając chwasty, też można by było wyrywać pszenicę.
Nie ma innego wyjścia niż dopiero podczas żniw rozdzielić chwasty od pszenicy, to praca ciężka i czasochłonna. Potem życicę należałoby spalić, co jest normalną procedurą w tej sytuacji.  

Wyjaśnienie przypowieści – 13,36-39
Przypowieść była opowiedziana tłumom, a potem na osobności Jezus został poproszony przez uczniów o jej wyjaśnienie.
Wyjaśnienie, które Jezus daje jest nieco alegoryczne. Alegoryczne znaczenie - każdy szczegół w przypowieści lub alegorii reprezentuje coś z rzeczywistości i ma szczególne znaczenie. Przypowieści nie są alegoriami lecz porównaniami, analogiami. Nie należy szukać odpowiednika w rzeczywistości dla każdego szczegółu.
Także ta przypowieść nie jest alegorią. Nie każdy element przypowieści reprezentuje coś w rzeczywistości. W wyjaśnieniu Jezus nic nie mówi na temat śpiących ludzi, o ogniu, stodole, gdyż nie są istotne dla zrozumienia znaczenia.

Wyjaśnienie pierwszej części (ww. 24-27 i 36-39) jest jasne i wyraźne.
Gdy w przypowieści o siewcy, siewca jeszcze nie został zidentyfikowany, w omawianej przypowieści tym kto sieje, jest Syn Człowieczy, głoszący Słowo.
Świat (Gr.: kosmos) jest wyrazem o szerokim znaczeniu. Może oznaczać całość stworzonej rzeczywistości, ale też poszczególne społeczeństwa.
Synami Królestwa są ci, którzy wierzą i mają relację z Bogiem. Synowie Złego zostaną potępieni, gdyż nie mają relacji z Bogiem, lecz wybrali relację (synostwo) ze Złym, czyli z szatanem.
Jezus bardzo bezpośrednio nazwa wroga po imieniu; jest nim diabeł, szatan. Jest niewątpliwym z kim jest konfrontacja, kto jest wielkim wrogiem, chcącym zniszczyć dzieło Boże.
Szatan nie czyni nic konstruktywnego, działa destruktywnie, niszcząco.

Koniec świata (dosł.: koniec czasu, lub czasów) był w Judaizmie I wieku znanym określeniem wielkiego kryzysu na końcu historii świata, w którym obecny świat i porządek kończy się i nadchodzi nowy świat. Później apostołowie używają tego określenia aby głosić znaczenie czynów Jezusa. Działanie Jezusa oznacza, że koniec czasów się rozpoczął.
Aniołowie mają ważną funkcję podczas sądu ostatecznego ale nie są sędziami, gdyż tylko Bóg jest Sędzią.

Wyjaśnienie przypowieści – 13,40-43
Trudniejsza jest druga część wyjaśnienia (w. 40-43), która skupia się na końcu czasów, na rozdziale ludzi na dwie grupy: zbawionych i potępionych.

Wielu komentatorów i czytelników interpretuje przypowieść tak, że w kościele i w zborach są różni ludzie: zbawieni i nie zbawieni. Jezus, wg takiej interpretacji, musiałby nawoływać do nie osądzania, ale tolerowania zła w kościele.
Jednak w wielu miejscach w Nowym Testamencie wyraźnie czytamy, że Kościół ma być święty i nie wolno w nim tolerować grzechu.
Jezus wyjaśnia, że pole reprezentuje świat a nie kościół (w. 39). W świecie zostaje głoszone Słowo Boże, a wielu słucha i nawraca się, ale wielu innych nie słucha i nie nawraca się. W świecie zbawieni i nie zbawieni ludzie mieszkają razem.

Jezus głosił nadejście Królestwa Bożego, na które Żydzi już tak długo czekali. Wiązali wielkie nadzieje z Królestwem, ale po jego ogłoszeniu, głoszeniu ewangelii nie wiele w świecie się zmieniło. Owszem, są wierzący, jest kościół, ale tak naprawdę mają niewielki wpływ w świecie, większość ludzi żyje dalej w swoim grzechu.
Dlaczego Królestwo nie od razu przyszło w mocy? Dlaczego Bóg nie od razu zniszczył wszystkich wrogów? To są pytania które zadawali sobie uczniowie ale i nadal zadaje sobie wielu wierzących.
Jezus naucza nas cierpliwości, podobnie jak właściciel pola nakazał cierpliwość swoim sługom.

Sąd Ostateczny
Wyjaśnienie Jezusa stanowi wyraźne głoszenie Sądu Ostatecznego (por. też w. 49-50).
Sąd Ostateczny, porównany w przypowieści do żniw, nastąpi na końcu czasów. Oznacza on rozdział na dobrych i złych, zbawionych i potępionych.
Jezus rozwija ten temat w Ew. Mateusza 25,31-46.

Syn Człowieczy przyjedzie (w. 41), aby oczyścić świat od wszystkiego, co jest złe. To znany temat w Judaizmie, w Księdze Daniela czytamy o Synu Człowieczym, który przyjdzie aby sądzić (Daniel 7,13-14, por. Ew. Mateusza 24,31).
Mateusz w innych miejscach również pisze o Królestwie Syna Człowieczego (16,28; 19,28; 25,31-34).

Nieprawi, czyli nie zbawieni zostaną wrzuceni do pieca ognistego, co stanowi w Nowym Testamencie obraz piekła. Podobnie jak chwasty zostaną jako śmieci spalone w ogniu, tak nie zbawieni zostaną wrzuceni do pieca ognistego, do piekła (np. Ew. Mateusza 3,12). Oczywiście nie oznacza to, że piekło jest dosłownym ogniem, jest to tylko pewien obraz jak inne w przypowieści. Bez wątpienia piekło jest czymś strasznym, jest miejscem kary dla wroga i dla wszystkich, należących do niego.
Sprawiedliwymi są wszyscy wierni w przeszłości i w przyszłości (por. w. 17).
Na końcu czasów sprawiedliwi będą świecić jak słońce, czyli żyć w chwale z Bogiem Ojcem.

Tematy

Królestwo Boże w świecie
Często w Nowym Testamencie znajdujemy napięcie między spełnieniem a jeszcze nie spełnieniem. Królestwo Boże już jest, ale jeszcze nie w pełni.
Żydzi oczekiwali nadejścia Mesjasza, który ustanowi nowe Królestwo Boże i zniszczy wszystkich wrogów (w szczególności Rzymian). Tego jednak Jezus nie uczynił. On głosił nadejście Królestwa Bożego, ale prawdę mówiąc, nie wiele z tego, patrząc po ludzku, widzimy w świecie. Nawet Jan Chrzciciel, który ogłaszał nadejście Mesjasza (3,10-12) zaczął wątpić (11,3).

Królestwo Boże oznacza zwycięstwo Boga, ale wróg nadal istnieje i próbuje je zniszczyć. To jest okres w którym żyjemy: Królestwo już się rozpoczęło, ale Bóg toleruje jeszcze przez jakiś czas do końca czasów niszczące działanie wroga. Jest to dla nas tajemnicą, nie rozumiemy, dlaczego Bóg to toleruje. Często ciężko nam rozpoznać Królestwo w świecie, tak jak słudzy nie byli w stanie rozróżnić między pszenicą a chwastami.

Działanie szatana
Celem szatana jest zniszczenie dzieła Bożego, a jeszcze ma możliwości działania dopóki Bóg go toleruje. Wierzący musi więc umieć rozpoznawać dzieło szatana. Nie jest to zawsze łatwe, gdyż szatan potrafi imitować. Tak jak życica jest rośliną bardzo podobną do pszenicy, tak często dzieło szatana na pierwszy rzut oka wygląda dobrze. Nie zawsze szatan atakuje poprzez ostre prześladowania, często robi to o wiele bardziej subtelnie np. poprzez wpływ kultury postmodernizmu, tolerancji, relatywizmu, i egocentryzmu i nacisk na samorealizację, co jest współcześnie bardzo popularne. Jest to o wiele groźniejsze dla chrześcijan, bo często nie rozpoznajemy, że to nie jest od Boga i powoduje niszczenie dzieła Bożego.

Bóg toleruje działanie szatana, aby nie szkodzić rozwoju pszenicy. Dlaczego tak jest, jest tajemnicą dla nas, którą możemy tylko w wierze przyjąć.
Z pewnością jednak nadejdą żniwa, podczas których nastąpi rozdział dobra od zła. Wtedy okaże się, że Bóg rzeczywiście zwyciężył. Na razie Bóg oczekuje od nas cierpliwości, podobnie jak pan w przypowieści wymagał tego od swych sług.

Dobro i zło w Kościele
Przypowieść ta często bywała interpretowana jako mówiąca o Kościele, w którym znajdują się zbawieni i nie zbawieni. Na podstawie tej przypowieści mówiono, że nie można potępiać grzeszników w kościele, nie można sądzić, ponieważ Bóg sam ich osądzi. Jednak to nie jest przypowieść o Kościele lub o dyscyplinie kościelnej. Chodzi o Królestwo Boże w świecie, nie tylko w kościele (w. 38a).
Przypowieść nie naucza bierności wobec zła. Musimy wyłączyć zło, wiedząc, że Bóg ostatecznie osądzi i zniszczy zło na końcu czasów.
Wiele innych tekstów w Biblii podkreśla, że Kościół ma być czysty i święty, i kościół nie może w żaden sposób tolerować grzechu.  

11 July 2013

Przypowieść o dzierżawcach winnicy



Ew. Łukasza 20,9-19

Kontekst
Jezus opowiada tę przypowieść krótko po tryumfalnym wjeździe do Jerozolimy (19,28-44). Niedługo po tym Jezus wypędził kupców ze świątyni, co oznaczało, że na jakiś czas (prawdopodobnie na kilka godzin) przerwał działanie świątyni (19,45-48), co było bardzo poważną sprawą dla przywódców Izraela. Następnie Jezus wraz z uczniami opuścił świątynię. Był to czyn o wielkim symbolicznym znaczeniu: świątynia w obecnej formie nie będzie już potrzebna. To był ogromnym szok dla Żydów, a szczególnie dla przywódców Izraela, dla których świątynia była centrum, sercem narodu. Przywódcy chcą  jak najszybciej zgładzić Jezusa (19,47).

Potem czytamy o rozmowie Jezusa z delegacją Sanhedrynu, duchowego rządu Izraela. Sanhedryn składał się z arcykapłanów, uczonych w Piśmie (którzy byli jednocześnie kapłanami) i starszych.
Przywódcy chcą wiedzieć na mocy jakiego autorytetu Jezus czyni to wszystko. Jezus nie chce odpowiedzieć bezpośrednio, ponieważ i oni nie chcą zająć stanowiska wobec osoby Jana Chrzciciela (20,1-8). Zamiast bezpośredniej odpowiedzi, Jezus odpowiada przypowieścią.
W tej przypowieści Jezus wskazuje, skąd ma autorytet i czyni to tak wyraźnie, że przywódcy doskonale rozumieją i chcą Go tym bardziej zgładzić (w. 19).
Także w tekstach paralelnych tej przypowieści (Ew. Mateusza 21,33-46; Ew. Marka 12,1-12) jest jasnym, że jest on szczególnie skierowany przeciw przywódcom Izraela.

Kontekst Starego Testamentu.
Winnica jest w wielu miejscach Starego Testamentu symbolem Izraela (np. Psalm 80,8-13; Izajasz 27,2-5; Jeremiasz 2,21; Ezechiela 15,6; 19,10-14, Ozeasza 10,1).
Szczególnie w Księdze Izajasza znajdujemy podobną przypowieść o winnicy: tzw. pieśń o winnicy (Izajasza 5,1-7).
Jest to przypowieść mówiąca o Bożym działaniu wobec Izraela. Bóg założył winnicę i oczekuje owoców, których niestety nie znajduje. Reakcją Boga jest wygłoszenie sądu nad winnicą: kompletne zniszczenie, co oznacza sąd nad Izraelem. Zostało to dokonane przez wygnanie babilońskie.
Istnieje ważna różnica między przypowieścią Izajasza oraz tą z Ewangelii Łukasza. Gdy u Izajasza cała winnica zostaje zniszczona, u Łukasza tylko dzierżawcy są winni i zostają osądzeni, sama winnica dalej istnieje pod zarządem innych dzierżawców.

Kontekst kulturowy
Sytuacja opisana w przypowieści na początku wygląda bardzo realistycznie. W Palestynie w I wieku n.e. wielu bogatych posiadało winnice i grunty uprawne, podczas gdy sami mieszkali daleko, dzierżawiąc swoje ziemie i winnice rolnikom. Posiadamy wiele tekstów z tego okresu, opisujących podobne sytuacje. Umowa zazwyczaj zawierała dokładne ustalenia, jaką część z plonów należy zapłacić właścicielowi.
Zdarzało się jednak dość często, że powstawały konflikty dotyczące zapłaty, podobnie jak opisane w przypowieści. Właściciel miał prawo, aby przyjść z żołnierzami, aby wymusić zapłatę i ukarać dzierżawców.  

Wyjaśnienie tekstu
w. 9-12
Wyraz gr. georgos, tłumaczony jako wieśniacy (tł. tzw. Brytyjki) lub rolnicy (Tysiąclatka) można tłumaczyć jako: dzierżawcy, rolnicy lub winogrodnicy.

Właściciel wysyła sługi (lub: niewolników), aby odebrać swoją zapłatę. W starożytnej kulturze niewolnik może reprezentować swego właściciela i mieć jego pełnomocnictwo.
W Starym Testamencie ten sam wyraz (po hebrajsku) jest używany w odniesieniu do proroka. Prorocy działali w imieniu Pana wobec ludu, głosząc sąd nad ludem. Ludzie często nie słuchali i odrzucali to, czasami nawet dochodziło do zabójstwa proroka (por. Ew. Łukasza 13,33-34; por.: 1 Królewski 22,27; 2 Kronik 16,10; Nehemiasza 9,26; Jeremiasza 2,30; 26,20-21; 2 Kronik 24,20-22; Ew. Mateusza 23,34-37; Ew. Łukasza 13,34).

To, że dzierżawcy nie chcą dać zapłaty za dzierżawę z owoców winnicy, jest jednoznaczne z  deklaracją, że właściciel nie jest właścicielem i nie ma prawa do tego, a oni sami są właścicielami.
To jest dokładnie to, co uczynili przywódcy Izraela. Przywódcy Izraela (arcykapłani, uczeni w Piśmie, starsi) kontrolowali świątynię i życie religijne Izraela. Uważali, że sami mają wszystko pod kontrolą, że właściwie oni są właścicielami świątyni i kultu, że oni decydują i sądzą we wszystkich religijnych i innych sprawach.  

Owoce i przynoszenie owoców jest ważnym tematem w Ewangelii wg Łukasza (por. Ew. Łukasza 3,7-9; 6,43-45; 8,1-21). Przynależność do Przymierza, do ludu Bożego, wypełnianie obowiązków religijnych, uczestniczenie w kulcie ofiarnym – to wszystko wcale nie jest decydujące. Decydującym jest przynoszenie owoców w swoim życiu, czyli życie zgodnie z wolą Bożą.

w. 13-16a
Jeśli sługa/niewolnik reprezentuje pana, to tym bardziej reprezentuje go jego własny syn. Syn ma pełny autorytet, uprawniający go do działania w imieniu ojca.
Do tego momentu przypowieść była jeszcze realistyczna.
Decyzja właściciela o wysłaniu syna jest właściwie zadziwiająco nielogiczna i nierozważna. Właściciel już wie, jak źli są dzierżawcy. Powinien właściwie przyjść z żołnierzami, aby ich ukarać i odebrać im winnicę. Właściciel natomiast podejmuje decyzję ryzykowną, wręcz dziwną, absurdalną.

Może tego uszanują – dosł.: może wstydzą się wobec niego, lub: czują wstyd wobec niego.

Właściciel wysyła syna umiłowanego. Już na początku Ewangelii wg Łukasza słyszeliśmy ten sam termin: kiedy Jezus został ochrzczony przez Jana Chrzciciela, zabrzmiał głos z nieba, nazywający Jezusa umiłowanym Synem (Ew. Łukasza 3,22). Jest to aluzja do Psalmu 2,7. Psalm mówi o królu Izraela, jako pomazańcu i synu umiłowanym. Jezus jest ostatecznym Królem i Prorokiem Izraela. Dzierżawcy chcą zabić umiłowanego syna, podobnie jak faryzeusze i uczeni w Piśmie chcą zabić Jezusa.

Dzierżawcy rozmawiają ze sobą. Jeśli w Ewangelii wg Łukasza czytamy, że ludzie rozmawiają ze sobą, ma to zawsze negatywne znaczenie. Oznacza to rozważanie przez wrogów jak zniszczyć Jezusa (por. np. Ew. Łukasza 20,5-6).
Dzierżawcy z przypowieści zabijają umiłowanego syna, a dokładnie kilka dni później Jezus Chrystus, Syn Boży, zostanie zabity przez ukrzyżowanie.
Dzierżawcy chcą zabijają syna, dziedzica, myśląc, że sami wtedy staną się dziedzicami.

Potem nie winnica zostaje zniszczona, gdyż problemem tutaj nie jest winnica (która przecież wydała owoce), lecz dzierżawcy, przywódcy. Dzierżawcy zapomnieli, że są dzierżawcami, myśląc, że sami są właścicielami.

Ta opowieść jest właściwie o Jezusie. Jezus przyszedł bezbronny do ludzi, dzierżawców, jako syn właściciela. Jezus wyraża w tym, jak On widzi konflikt między Nim, a przywódcami. 

Przypowieść bardzo wyraźnie wskazuje, że przywódcy Izraela uznali siebie za właścicieli i chcą zabić Syna umiłowanego, przychodzącego w imieniu Właściciela.
Przywódcy sami też doskonale rozumieli, że Jezus opowiedział tę przypowieść właściwie o nich i przeciw nim (por. w. 19) i chcieli Go z tego powodu jak najszybciej zgładzić (por. Ew. Łukasza 19,47; 20,14.17).

w. 16b-19
Słuchacze reagują dość mocno: przenigdy! (przekład tzw. „ekumeniczny” tłumaczy to zbyt łagodnie).
Dlaczego słuchacze tak ostro reagują, nie zgadzając się z tym, że właściciel oskarża złych dzierżawców. To przecież jedyny logiczny skutek?
Słuchaczami są Żydzi, którzy dobrze rozumieli metaforę winnicy. Doskonale wiedzieli, że przypowieść zapowiada ostry sąd nad Izraelem, i z tym się nie zgadzają.
Zwykli ludzie rozumieli, że inaczej niż u Izajasza, Jezus tu nie mówi o zniszczeniu całego Izraela, lecz o zniszczeniu przywódców Izraela.
Rodziny najwyższych kapłanów stanowiły elity, przewódząc przez kilkadziesiąt lat i zakładały, że zawsze tak będzie. Oni chcieli kontrolować dziedzictwo Izraela, wszystko co było ważne dla tożsamości wiary Izraela. Jezus podważył to, dlatego stanowił zagrożenie dla nich.

Jezus odpowiada cytując Psalm 118. Psalm 118 był szczególnym, ważnym teologicznie bogatym Psalmem, który jest częścią tzw. ‘Hallelu’ (Psalm 113-118). ‘Hallel’ to psalmy śpiewane (lub recytowane) podczas wieczerzy paschalnej.
Cytat z Psalmu 118,22 mówi o kamieniu, który został odrzucony, ale okazał się kamieniem węgielnym. Jezus oskarża przywódców Izraela o to, że odrzucają Go, co oznacza odrzucenie Króla, który jest Synem Dawida.
Potem nastąpi aluzja do Izajasza 8,14-15, gdzie też jest mowa o kamieniu, który miażdży, co jest z kolei aluzją do wizji Daniela, gdzie wielki kamień zmiażdży wszystkie królestwa świata (Daniel 2,34-35, 44-45).
Przywódcy Izraela doskonale wiedzieli, że Jezus ich oskarża i osądza, ale zamiast nawrócenia, ich reakcją  była jeszcze większa wrogość: chcieli Go zabić, najlepiej od razu…

Tematy
§  Chrystologia i Wcielenie
Jezus jest umiłowanym Synem Bożym. On został wysłany do świata, aby nawoływać ludzi do pojednania się z Bogiem Ojcem. Bóg stał się w Jezusie Chrystusie człowiekiem. Nie przyszedł do ludzi z wielką armią, aby zniszczyć nas z powodu naszych grzechów, lecz przyszedł do nas bezbronny, pozwolił się zabić, aby przez to Bóg pojednał się z nami.

§   Gniew i łaska
Właściciel winnicy nie przychodzi z armią i przemocą do dzierżawców, aby ich ukarać, ale wysyła swego bezbronnego syna do nich. W ten sposób Bóg przychodzi do człowieka w Jezusie Chrystusie. Bóg nie chce wylewać swojego gniewu, lecz chce się pojednać.
Nie znaczy to, że już nie ma gniewu. Kiedy dzierżawcy nie przyjmują, lecz zabijają syna, właściciel wylewa swój gniewu i niszczy ich. Tak samo Bóg chce nas zbawić, ale jeśli ktoś nie przyjmie Jezusa Chrystusa, Bóg wyleje swój gniew na niego.
Sąd tutaj jest o wiele bardziej łagodny, niż w przypowieści o winnicy w księdze Izajasza; nie Izrael, lecz przywódcy zostaną zniszczeni. Ale nie znaczy to, że Izraelowi nie grozi sąd. Izraelowi zostaje obiecane nowe, lepsze przywództwo. Wymaganiem - w stosunku do Izraela - jest przyjęcie Jezusa Chrystusa jako Syna Bożego.

§   Przywództwo
Dzierżawcy myśleli, że są właścicielami winnicy, tak samo jak przywódcy Izraela myśleli, że są ‘właścicielami’ Izraela, że wszystko im wolno i nic im nie grozi.
To też może być lekcją dla współcześnie żyjących. Zbyt często przełożeni w Kościele zachowują się tak, jakby sami byli właścicielami Kościoła lub zboru. Nigdy nie możemy zapomnieć, że jesteśmy dzierżawcami wszystkiego, co mamy.

§   Dziedzictwo
Dzierżawcy zabili syna właściciela, w nadziei, że wtedy automatycznie odziedziczą winnicę. Dla Żydów, szczególnie dla ich przywódców, świątynia (budynek) i kult ofiarny były bardzo ważne.
Jezus zawiesił na jakiś czas kult ofiarny w świątyni, ale nie był zainteresowany ‘posiadaniem’ świątyni. On jest zainteresowany duchowym dziedzictwem Abrahama, Mojżesza i proroków.
Nasze budynki kościelne i nasze historyczne dziedzictwo są często dla nas bardzo ważne. To może być czasami niebezpiecznie, możemy wpaść w taką pułapkę jak przywódcy Izraela.
Nie nasze budynki kościelne, ani instytucje kościelne i tradycje są najważniejsze, lecz najważniejsza dla Kościoła jest wiara Abrahama - duchowe dziedzictwo Abrahama, Mojżesza, proroków i Apostołów: wiara w Jezusa Chrystusa i Jego Królestwo. Nasze Kościoły mogą spokojnie funkcjonować bez budynków i posiadania materialnych rzeczy, ale nie mogą funkcjonować bez duchowego dziedzictwa.

§   Wywyższenie Jezusa
Jezus jest kamieniem, który został odrzucony, ale Bóg Go wywyższył. On jest kamieniem węgielnym, fundamentem. On jest Królem, wywyższonym nad wszystkimi (por. Filipian 2,5-11; Kolosan 2,15-23).

12 June 2013

Przypowieść o faryzeuszu i celniku



Ew. Łukasza 18,9-14

9 I powiedział także do tych, którzy pokładali ufność w sobie samych, że są usprawiedliwieni, a innych lekceważyli, to podobieństwo:
10 Dwóch ludzi weszło do świątyni, aby się modlić, jeden faryzeusz, a drugi celnik. 11 Faryzeusz stanął i tak się w duchu modlił: Boże, dziękuję ci, że nie jestem jak inni ludzie, rabusie, oszuści, cudzołożnicy albo też jak ten oto celnik. 12 Poszczę dwa razy w tygodniu, daję dziesięcinę z całego mego dorobku. 13 A celnik stanął z daleka i nie śmiał nawet oczu podnieść ku niebu, lecz bił się w pierś swoją, mówiąc: Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu.
14 Powiadam wam: Ten poszedł usprawiedliwiony do domu swego, tamten zaś nie; bo każdy, kto siebie wywyższa, będzie poniżony, a kto się poniża, będzie wywyższony.

Kontekst
Tak jak poprzednia przypowieść (patrz Słowo nr 29), ta również dotyczy modlitwy.
Innym wspólnym tematem jest temat sprawiedliwości (wersety 3, 5, 7 i 8) a niesprawiedliwości (wersety 6, 9 i 11).
Całość tekstu z Ew. Łukasza 18,9 – 19,10 traktuje o tym w jaki sposób można wejść do Królestwa Bożego. Kontrast: między tym, kto sądzi, że sam może wejść do Królestwa, a tym, kto rozpoznaje Boga jako tego, kto daje łaskę i usprawiedliwienie.
W Starym Testamencie znajdujemy podobne tematy, np. w Ks. Izajasza 66,1-6.
Tam czytamy o ludziach składających ofiary, spełniających wszystkie wymagane rytuały, ale nie żyjących odpowiednio, nie żyjących według Bożej woli. Tam też czytamy o kimś wykluczonym (jak celnik), który jednak okazuje się być wiernym i zbawionym, w przeciwieństwie do tych, składających ofiary.
Jezus rozwija ten temat.

Wstęp przypowieści jest całkiem jasny: przypowieść jest szczególnie skierowana do tych, którzy ufają sobie zamiast Bogu, czyli do faryzeuszów.

Tło kulturowe
Sprawiedliwy człowiek w grecko-rzymskiej kulturze był kimś, kto poprawnie, właściwie się zachowuje, trzyma się prawa i kulturowych obyczajów.
W Biblii, w Starym Testamencie, sprawiedliwym jest ten, kto żyje w szczególnej relacji z Bogiem. Bóg dał człowiekowi możliwość takiej relacji a jego (człowieka) odpowiednie życie, dobre zachowanie wypływa z wdzięczności za to Bogu. Dlatego sprawiedliwość Boża, oznacza w Starym Testamencie też Jej zbawcze działanie. Sprawiedliwość Boża dla Izraela zawsze jest darem.

Faryzeusze
Faryzeusze byli bardzo szanowanymi ludźmi przez Żydów. Uważano ich za sprawiedliwych i bardzo radykalnych w posłuszeństwie Bogu.
Przepisy faryzeuszów dotyczące modlitwy i życia religijnego miały wielki wpływ na kulturę żydowską.
Żydzi zobowiązani byli raz w roku pościć (w Dniu Przebłagania; Ks. Kapłańska 16). Wierzący też pościli w czasie trudności i kryzysów. Ale bardzo pobożni ludzie pościli oczywiście częściej. Faryzeusz pościł nawet dwa razy w tygodniu (prawdopodobnie w poniedziałki i w czwartki). Wygląda na to, że Faryzeusze uważali, że przez ich poszczenie i inne pobożne czyny przyczynili się do zbawienia całego Izraela.
Faryzeusze byli widziani przez zwykłych ludzi podobnie jak dzisiaj wielu postrzega mnichów i siostry zakonne. Oni żyją świętym życiem, co jest dobre, ale nieosiągalne dla zwykłego człowieka, więc wielu ludzi nawet nie próbuje żyć pobożnie.
Faryzeusze traktowali Prawo Boże i świętość bardzo poważnie. Problemem było, że uważali siebie za lepszych niż inni, ponieważ ci inni nie żyli tak ‘pobożnie’ jak oni. Skutkowało to religijnym ekskluzywizmem i tworzeniem elit. W ten sposób faryzeusze wykluczyli wielu ze zbawienia.

W Ewangelii wg Łukasza czytamy kilka razy o celnikach i o faryzeuszach. Faryzeusze są zawsze prezentowani jako narzekający i zamknięci na Jezusa. Choć nie zawsze, Łukasz pisze, że faryzeusze pomogli Jezusowi ostrzegając Go przed Herodem (Ew. Łukasza 13,31).
Celnicy w Ew. wg Łukasza są zawsze otwarci na Jezusa i znajdują zbawienie w Nim np. Zacheusz (Ew. Łukasza 19,1-10).

Celnik
Celnicy byli znienawidzeni przez wszystkich.
Celnicy otrzymali od rzymskich władz prawo pobierania podatków w pewnych określonych miastach lub rejonach. Pobierali różne rodzaje podatków: podatek od głów, podatek od ziemi, opłaty rogatkowe na transportowanie towarów z jednego do drugiego rejonu, VAT oraz podatek za dziedzictwo.
Celnik nie był zatrudniony przez Rzymian, lecz otrzymywał prawa (licencje) na pobieranie podatków na pewien okres i rejon. Aby otrzymać licencję, musiał z góry zapłacić pewną sumę, która stanowiła dochód z podatków nadchodzącego roku. Zadaniem celnika było pobieranie podatków. Jeśli nie udało mu się zebrać tyle, ile Rzymianie wymagali, miał straty. Raczej jednak celnik zbierał znacznie więcej. Wszystko co zebrał więcej było jego zyskiem.
Nieraz celnik zatrudniał na własną rękę pomocników, którzy zbierali za niego podatki.
Celnik miał wolną rękę, nie był kontrolowany.
W Judei celnicy (którzy byli zazwyczaj Żydami) byli widziani jako zdrajcy narodu i Boga, ponieważ pracowali dla okupanta.
Dlatego też celnicy byli uważani za niewiarygodnych. Miszna (Prawo Żydowskie) traktuje celników jako przestępców w jednej grupie razem z bandytami i mordercami. Według Miszny nie musisz mówić prawdy celnikom (co pozwala na oszustwa podatkowe). Celnicy nie mieli żadnych praw w społeczeństwie żydowskim i ich głos nie liczył się w sądzie.

Niektórzy bibliści zarzucają, że celnicy nie chodzili do świątyni aby modlić się, co jednak nie jest prawdą. Celnicy mieli dostęp do świątyni i nie bali się tego, co ludzie mówią, kiedy przyszli do Jana Chrzciciela aby się ochrzcić (Ew. wg Łukasza 13,12-13).

W Ewangelii wg Łukasza celnicy są przedstawieni raczej w pozytywnym świetle. Oni słuchają i nawracają się (por. np. Ew. Łukasza 3,12; 5,27-32; 7,29; 15,1-2).

Sytuacja
Faryzeusz i celnik przyszli na modlitwę do świątyni.
Świątynia jest miejscem modlitwy (por. Ew. Łukasza 1,9; 19,46; Dzieje Apostolskie 3,1 i inne). Ale świątynia ma więcej znaczeń. Jest to miejsce ofiary; dla Żydów jest to centrum kultowe, jest to centrum świata, gdzie świat jest uporządkowany a ludzie podzieleni na lud Boży i pogan, mężczyzn i kobiety, czystych i nieczystych. Miejsce pełne kontrastów. Świątynia jest dla Żydów Bożą legitymacją społecznych podziałów.

Modlić się - na bliskim wschodzie ma szersze znaczenie niż tylko modlitwa, jest to całość uwielbienia Boga, uczestnictwo w nabożeństwie.
Porą modlitwy było przede wszystkim rano po wschodzie słońca oraz o 15.00, podczas składania ofiar porannych i popołudniowych. Po składaniu ofiary kapłan wchodził do środka świątyni, gdzie ofiarował kadzidło i dolewał oleju do lamp. W tym czasie lud stał na zewnątrz i modlił się.
Wygląda na to, że faryzeusz i celnik przyszli do świątyni na takie nabożeństwo.
Rytualnie nieczyści powinni stać przy wschodniej bramie. Miszna nie wyjaśnia, kim dokładnie są nieczyści, ale być może celnicy też należeli do nich, co wynikało z tekstu, który mówi, że celnik stał z daleka.

Żydzi modlili się na różne sposoby, ale najczęściej stali z rękoma do góry lub przed piersiami  (por. 1 Samuela 1,26; 1 Królewska 8,14. 22; Ew. Mateusza 6,5; Ew. Marka 11,25), patrząc na dół albo ku niebu (por. Ew. Mateusza 14,19; Ew. Marka 7,34; Ew. Jana 11,41; 17,1).

Modlitwa faryzeusza
Faryzeusz stanął i tak się w duchu modlił
Jednak lepszym tłumaczeniem jest: Faryzeusz stanął sam, i modlił się… Co mogłoby znaczyć, że albo stał sam w miejscu bardzo widocznym, albo sam w sensie, nie w tłumie. Faryzeusz oddzielony był od reszty ludzi.

Czy faryzeusz naprawdę się modlił?
Modlitwa w tradycji żydowskiej składa się z: wyznania grzechów, podziękowania za wszystko co Bóg dał, prośbę dla siebie i dla lub za innych. Faryzeusz nic z tego nie uczynił.
Faryzeusz tylko podziękował Bogu za to, że nie jest jak grzesznicy, o których wyrażał się z pogardą. 

Dla czytelnika Ewangelii Łukasza faryzeusz jest postacią raczej negatywną.
Przez pierwszych słuchaczy jednak faryzeusz był widziany jako dobry i sprawiedliwy, bo on wypełniał Prawo Mojżeszowe. Wielu ludzi sądziło, że faryzeusze są w stanie wypełniać Prawo Boże, czego zwykli ludzie nie byli w stanie uczynić (podobnie jak obecnie wielu ludzi myśli o świętych, lub o mnichach i siostrach zakonnych).

W Prawie Mojżeszowym czytamy o tym, że wierni przynoszą dziesięcinę do świątyni, deklarują swoje posłuszeństwo i modlą się o błogosławieństwo (Ks. Powt. Prawa 26,12-15).
Ale faryzeusz wspomina, że faktycznie uczynił więcej, zapłacił więcej dziesięciny niż było wymagane. Nie czyni tego, nie przynosi dziesięciny, tylko mówi (dumnie), że zrobił więcej niż należy, i że jest lepszy od innych.

Modlitwa celnika
W w. 11-12 czytamy o faryzeuszu i celniku z perspektywy faryzeusza. W w. 13 widzimy celnika z perspektywy narratora, czyli Jezusa.

Celnik stał też osobno, będąc świadomym faktu, że był widziany jako grzesznik.
Celnik modlił się w całkiem inny sposób, nie śmiał patrzeć na niebo. On bił się w piersi, coś co zwykle czyniły kobiety, ale nie mężczyźni.
Woła do Boga: bądź miłościw mnie grzesznemu.
Grecki tekst nie używa zwykłego słowa oznaczającego zmiłowanie się (Gr.: elēō), lecz używa słowa oznaczającego przebaczenie lub zbawienie (Gr. hilaskomai).
Celnik mówi to w świątyni, w obliczu ołtarza, gdzie właśnie zostaje zabite i ofiarowane zwierzę ku przebaczeniu grzechów ludzi. Celnik jest świadomy faktu, że jest grzesznikiem, że nie ma nic do ofiarowania Bogu, że żadne dobre uczynki nic nie dają. On tylko pragnie przebaczenia i zbawienia, rozumiejąc, że Bóg daje to tylko z łaski.

Faryzeusz też widział ofiary i rozumiał (przynajmniej teoretycznie) znaczenie ofiar. Jednak myśli, że ma dużo do ofiarowania Bogu, że Bóg powinien za to go zbawić.

Znaczenie
Przypowieść objawia dwa sposoby rozumienia ludzi Kim jest Bóg. Pierwszy - reprezentowany przez faryzeusza, który uważa Boga za wymagającego. Faryzeusz stara się spełnić wszystkie wymagania Boga i uważa, że rzeczywiście je spełnił, że nawet uczynił więcej niż Bóg wymaga, więc zasłuży na odpowiednie wynagrodzenie: usprawiedliwienie.
Przy tym faryzeusz dzieli ludzi na dobrych i złych, na sprawiedliwych i grzeszników.

Celnik rozumiał, że Bóg nie chce pobożnych działań i dobrych uczynków, jeśli nie towarzyszy temu skruszone serce i nawrócenie. Celnik wiedział, że nie ma nic do ofiarowania, jedynie skruszone serce. On poddaje się całkowicie Bogu, jest zupełnie zależny od łaski Bożej.
Człowiek nie może w żaden sposób zasłużyć na łaskę, łaska Boża jest zawsze bezpłatnym darem.
Usprawiedliwienie jest tylko z łaski. Nasze uczynki w żaden sposób nie przyczyniają się do naszego usprawiedliwienia.
Bóg pragnie pojednać się z ludźmi, i jedyne co wymaga to skruszone serce, uznanie, że jesteśmy grzesznikami. Wtedy Bóg daje swoją łaskę i usprawiedliwienie obficie nawet największemu grzesznikowi.

Obecnie wśród chrześcijan także postawa faryzeusza. Czasami widoczna, ale często nie. Wielu z nas w potajemnie, w swoich myślach osądza innych, których uważamy za gorszych niż my.
Łatwo możemy po cichutko dziękować Bogu, że nie jesteśmy jak ten faryzeusz. Wtedy popełniamy ten sam błąd jak faryzeusz.

Wezwaniem dla nas jest, aby mieć taką postawę jak prezentowana w Psalmie 1, a jednocześnie nie wpaść w pychę lecz pozostać pokornym.