V Księga Mojżeszowa 5:12-15

Studium Biblijne

¹² Przestrzegaj dnia sabatu, aby go święcić, jak rozkazał ci Pan, twój Bóg. ¹³ Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką twoją pracę, ¹⁴ ale siódmego dnia jest sabat Pana, twojego Boga. Nie będziesz wykonywał żadnej pracy ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twój wół, ani twój osioł, ani twoje bydlę, ani obcy przybysz, który mieszka w twoich bramach, aby odpoczął twój sługa i twoja służebnica tak jak ty. ¹⁵ Pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi egipskiej i że Pan, twój Bóg, wyprowadził cię stamtąd ręką możną i ramieniem wyciągniętym. Dlatego rozkazał ci Pan, twój Bóg, abyś obchodził dzień sabatu.

Życie religijne Izraela ukształtowane było przez rytm świąt. Najważniejszym z nich był sabat. Tak jak wszystkie inne święta, które Bóg ustanowił, sabat jest znakiem tego, że jest On suwerennym Panem naszego czasu. Jak wszystkie inne święta, sabat jest święty, co znaczy, że należy do Pana, jest oddzielony od świata. W zwiazku z tym Izrael musiał obchodzić święta i sabat w taki sposób, jak Pan Bóg sam nakazał. Lekceważenie sabatu oznacza lekceważenie samego Pana.

Czwarte przykazanie o sabacie zawiera właściwie dwa nakazy: nakaz odpoczynku i nakaz pracy. Przykazanie mówi nam o obowiązku wykonywania pracy sześć dni w tygodniu, oraz o obowiązku odpoczynku od pracy w siódmym dniu. To, że sabat oznacza odpoczynek od pracy, ma tylko sens, jeśli w inne dni tygodnia rzeczywiście pracujemy.  

Praca nie jest przekleństwem, lecz jest czymś dobrym oraz jest nakazem naszego Stwórcy. Pracę należy tu rozumieć szerzej niż tylko praca zarobkowa. To wszelki rodzaj wysiłku, który wykonujemy, aby coś czynić, rozwijać, budować, ulepszać itp., zgodnie z nakazem, który Bóg dał człowiekowi (I Mojżeszowa / Rodzaju 1,28-20). Zarówno osoby zatrudnione jak i nie posiadające formalnego zatrudnienia wykonują swoją pracę w tygodniu.  

Hebrajski wyraz sabat związany jest z czasownikiem oznaczającym: przestać czynić coś, odpoczywać. Sabat jest dniem wypoczywania i wytchnienia (II Mojżeszowa / Wyjścia 23:12; 31:17) oraz jest rozkoszą (Izajasza 58,13). Sabat jest dniem, w którym nie musimy, nawet nie możemy czynić tego, co normalnie robimy na co dzień, jest dniem, w którym przerywamy nasze codzienne obowiązki, aby mieć odpoczynek, wytchnienie i relaks.

Nie chodzi tylko o odpoczynek od pracy zarobkowej, ale o odpoczynek od wszelkich czynności, które oznaczają wysiłek i obowiązek (por. np. Jeremiasza 17:22).

Zbawienie

Odpoczynek jest znakiem zbawienia. Przed upadkiem Adam również pracował i wiedział, czym jest odpoczynek, ale po upadku jego praca stała się trudna i bolesna (I Mojżeszowa / Rodzaju 3,17-19). Sam tekst przykazania przypomina o pracy w niewoli egipskiej. Sabat jest przeciwieństwem niewoli. W Egipcie Izraelici musieli pracować, nie mogli sami decydować, kiedy będą odpoczywać, w ogóle nie było odpoczynku (II Mojżeszowa / Wyjścia 1,11; 5,10-14). Praca w niewoli nie była pracą zgodną z wolą Bożą.

Konieczność odpoczynku nie oznacza, że praca jest grzechem lub skutkiem grzechu, ale mamy prawo odpocząć od trudu, który grzech dodał do naszego życia i pracy.

W ten sposób sabat wskazuje na odpoczynek, jako zniesienie przekleństwa grzechu na ziemi. Sabat jest znakiem ziemi obiecanej, do której Bóg prowadzi swój lud.   

W Nowym Testamencie czytamy, że Jezus zaprasza, aby przyjść do Niego, a On da wytchnienie (Ew. Mateusza 11,28). Zbawienie oznacza ratunek od grzechu i gniewu, oraz wieczny odpoczynek z Bogiem (por. też: Objawienia / Apokalipsa 14,13).

W opisie różnych świąt ludu Bożego w III Księdze Mojżeszowej (Księgi Kapłańskiej), sabat wymieniony został, jako pierwszy z listy świąt. Sposób, w jaki sabat powinien być świętowany jest wzorem dla innych świąt (III Mojżeszowa / Kapłańska 23:3, 24, 32, 36, 39). Oprócz cotygodniowego sabatu, Bóg dał ludowi Izraela jeszcze kilka dodatkowych świąt w ciągu roku, aby pamiętał, świętował i odpoczął od pracy.

Sabat ściśle związany jest z innymi świętami Izraela, oraz z rokiem sabatowym i rokiem jubileuszowym (III Mojżeszowa / Kapłańska 25,4).

Sabat, rok sabatowy i rok jubileuszowy są związane ze zbawieniem i wolnością (25:10) i oznaczają odnowienie całego społeczeństwa, powrót do stanu oryginalnego dzięki zbawieniu.

Stworzenie i zbawienie

W pierwszej wersji dziesięciu przykazań z II Księgi Mojżeszowej danych przy górze Synaj (II Mojżeszowa / Wyjścia 20), podstawą dla przykazania sabatu jest fakt, że Bóg stworzył wszystko w ciągu sześciu dni i odpoczął siódmego dnia. Naśladując Stwórcę człowiek również pracuje sześć dni i odpoczywa siódmego dnia.

Tekst z V Księgi Mojżeszowej podkreśla, że podstawą i powodem przestrzegania sabatu jest fakt zbawienia Izraela z Egiptu. Jedno nie zaprzecza drugiemu, gdyż stworzenie i zbawienie są ściśle ze sobą związane.  

Zbawienie z niewoli egipskiej oznaczało dla Izraela nowy początek, jako lud Boży. Wyjście z Egiptu było dla Izraela nowym stworzeniem (por. Izajasza 43,1, 7, 21). Pan dał Izraelowi sabat, jako  pamiątkę i święto aktu stworzenia i zbawienia dokonanego przez Stwórcę i Pana całego świata, Który jest Bogiem Izraela przez przymierze.

To, że zbawienie oznacza nowe stworzenie czytamy w wielu miejscach w Piśmie Świętym. Na przykład prorok Izajasz mówi: Lecz teraz - tak mówi Pan - który cię stworzył, Jakubie, i który cię ukształtował, Izraelu: Nie bój się, bo cię wykupiłem, nazwałem cię twoim imieniem - moim jesteś! (Izajasz 43,1; por. Izajasz 43:7, 15; 2 Koryntian 5,17; Galacjan 6,15; Efezjan 2,10; 4,24). Także w Nowym Testamencie: Tak więc, jeśli ktoś jest w Chrystusie, nowym jest stworzeniem; stare przeminęło, oto wszystko stało się nowe (2 Koryntian 5,17-18).

Sabat dla wszystkich

Sabat jest obowiązkowym świętem dla ludu Bożego; nie ma opcji dobrowolności. Nie można samodzielnie decydować, czy obchodzisz sabat, czy nie. Nie można robić wyjątków, ze względu na wygodę albo inne okoliczności.

Sabat nie dotyczył jednak tylko ludu Bożego (tylko wierzących), lecz każdego, kto mieszkał wśród nich.

To ochrona słabszych w społeczeństwie przed pragnieniami bogatych, właścicieli firm i innych, którzy przede wszystkim myślą o swych zyskach. Pracoholicy muszą również przestać pracować w dniu sabatu. Poza tym gwarantuje to, że nie tylko pracodawcy, ale także jego pracownicy mają wolny sabat.

W ten sposób Izraelita mógł naśladować Boga. Tak jak Pan dał Izraelowi odpoczynek przez wyprowadzenie ich z niewoli egipskiej, tak każdy Izraelita ma dać też innym odpoczynek w dniu sabatu.

Nie tylko ludzie, nawet zwierzęta mają dzień sabatu i odpoczynku. W roku sabatowym (co siódmy rok) nawet ziemia miała prawo na odpoczynek (III Mojżeszowa / Kapłańska 25,3-4). Bóg nie troszczy się tylko o człowieka, ale też o zwierzęta i całą przyrodę.

Ciekawym jest, że sabat był także obowiązkiem dla cudzoziemców, którzy mieszkajac w Izraelu, nie należeli jednak do ludu Bożego. Nieważne, czy ktoś należał do ludu Bożego czy nie, czy był wierzący czy nie, sabat był nakazem związanym z porządkiem stworzenia, i dotyczył wszystkich.

Księgi prorockie w Biblii wyjaśniają, że lekceważenie sabatu było związane z wykorzystywaniem biedniejszych i słabszych w społeczeństwie i bogaceniem się na ich koszt (por. np. Amos 8:4-6; Izajasz 58). W końcu doprowadziło to do wygnania, przez które Izrael stracił wszystko co posiadał i został deportowany do obcej ziemi.

Świętowanie sabatu

Sabat ma przypomninać co tydzień fakt, że lud Boży istnieje tylko dlatego, ponieważ wszechmogący Bóg wyrwał ich z ciemności i niewoli, stworzył ich na nowo, aby byli ludem w Jego obliczu. Dla Izraela oznaczało to, że Bóg zbawił ich z niewoli egipskiej i przyprowadził do ziemi obiecanej. Wskazuje to na większą rzeczywistość w Chrystusie. Dla chrześcijanina oznacza to, że Bóg zbawił go w Chrystusie z ciemności grzechu i potępienia oraz przyprowadzi go do ziemi obiecanej, co jest wiecznym życiem z Nim.

W ten sposób sabat jednocześnie przypomina to, co Bóg uczynił w przeszłości, wskazuje na teraźniejszą rzeczywistość (możemy istnieć, jako lud Boży), oraz wskazuje na przyszłość, na to, co Bóg zrobi, kiedy Jezus wróci, aby sądzić i odnowić całe stworzenie. Sabat wskazuje na rzeczywistość, która jest w Bogu: stworzenie, zbawienie i nowe stworzenie. Zachowywanie sabatu oznacza świętowanie faktu stworzenia oraz faktu zbawienia przez Pana.

Sabat przypomina wierzącemu, że jest kompletnie zależny od Boga, Który go stworzył i zbawił w Chrystusie i Który mu dał wszystko, co posiada. Świętowanie sabatu oznacza uznanie, że Bóg jest Panem nad całym stworzeniem (II Księga Mojżeszowa / Wyjścia 20:11), jest Panem nad ludem Bożym, oraz jest Panem mojego osobistego życia.

Sabat dla chrześcijanina

Tak jak sabat, Dzień Pański w Nowym Testamencie jest związany ze stworzeniem i zbawieniem. Dzień Pański (niedziela, pierwszy dzień tygodnia) jest dniem, w którym Pan Jezus zmartwychwstał. Zmartwychwstanie jest dowodem zwycięstwa nad śmiercią i nad szatanem. Dlatego w Chrystusie jesteśmy zbawieni z niewoli grzechu i staliśmy się nowym stworzeniem (2 Koryntian 5:17).

Tak jak Izrael w dniu sabatu pamiętał i świętował swoje zbawienie z Egiptu oraz swoje stworzenie, jako lud Boży, tak chrześcijanie pamiętają i świętują w Dniu Pańskim zbawienie i stworzenie w Chrystusie.

W związku z tym podobnie, jak lekceważenie sabatu oznacza odrzucenie Boga, Który jest Stwórcą i Zbawicielem, lekceważenie Dnia Pańskiego (czyli niedzieli) oznacza odrzucenie naszego Pana Jezusa Chrystusa.

Sabat - IV przykazanie

Studium Biblijne

2. Mojżeszowa 20,8-11 i 5. Mojżeszowa 5,12-15

¹² Przestrzegaj dnia sabatu, aby go święcić, jak rozkazał ci Pan, twój Bóg. ¹³ Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką twoją pracę, ¹⁴ ale siódmego dnia jest sabat Pana, twojego Boga. Nie będziesz wykonywał żadnej pracy ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twój wół, ani twój osioł, ani twoje bydlę, ani obcy przybysz, który mieszka w twoich bramach, aby odpoczął twój sługa i twoja służebnica tak jak ty. ¹⁵ Pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi egipskiej i że Pan, twój Bóg, wyprowadził cię stamtąd ręką możną i ramieniem wyciągniętym. Dlatego rozkazał ci Pan, twój Bóg, abyś obchodził dzień sabatu.

Ks. Powtórzonego Prawa (5 Mojż.) 5,12-15

⁸ Pamiętaj o dniu sabatu, aby go święcić. ⁹ Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką swoją pracę, ¹⁰ ale siódmego dnia jest sabat Pana, Boga twego: Nie będziesz wykonywał żadnej pracy ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służebnica, ani twoje bydło, ani obcy przybysz, który mieszka w twoich bramach. ¹¹ Gdyż w sześciu dniach uczynił Pan niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nich jest, a siódmego dnia odpoczął. Dlatego Pan pobłogosławił dzień sabatu i poświęcił go.

Ks. Wyjścia (2 Mojż.) 20,8-11

Czwarte przykazanie zawiera właściwie dwa przykazania: święć dzień sabatu (w. 12), oraz sześć dni będziesz pracował (w. 13).

Tekst z Księgi Wyjścia 20 i z Księgi Powtórzonego Prawa 5 trochę się różnią.

W pierwszej wersji (Ks. Wyjścia 20,8-11) postawą i powodem święcenia sabatu jest fakt, że Bóg stworzył świat w ciągu sześciu dni i w siódmym dniu odpoczywał. W drugiej wersji (Ks. Powt. Prawa 5,12-15) postawą jest wyzwolenie, którego dokonał PAN wyprowadzając lud Izraela z Egiptu.

Obie wersje podkreślają, że człowiek jest całkowicie zależny od Boga. Bóg jest Stworzycielem, który stworzył człowieka, dając mu autorytet nad stworzeniem (Ks. Rodzaju 1,26), co oznacza też przywilej uczestniczenia w odpoczynku.

Sabat związany ze stworzeniem

Bóg stworzył wszystko co istnieje w ciągu sześciu dni, a w siódmym dniu odpoczywał i nie stwarzał.

Taka jest podstawa, aby Izrael też święcił szabat, ponieważ sam Bóg tego dnia nie pracował, lecz przerwał pracę i odpoczął. Hebrajski wyraz szabat oznacza odpoczywać lub przerywać, wstrzymać.

W Księdze Rodzaju czytamy, że Bóg czynił trzy rzeczy w dniu szabatu:

I ukończył Bóg w siódmym dniu dzieło swoje, które uczynił, i odpoczął dnia siódmego od wszelkiego dzieła, które uczynił. I pobłogosławił Bóg dzień siódmy, i poświęcił go, bo w nim odpoczął od wszelkiego dzieła swego, którego Bóg dokonał w stworzeniu. (Ks. Rodzaju 2,2-3).

Bóg odpoczął, pobłogosławił i poświęcił.

Poświęcić dzień sabatu, oznacza przestać pracować, aby oddzielić ten dzień od innych dni; jest to dzień szczególny. Święcić oznacza w Biblii: oddzielić od reszty, przeznaczając coś dla Boga. Sabat jest więcej niż dniem odpoczynku, jest to dzień poświęcony Bogu.

Sam Stwórca poświęcił ten dzień, oddzielając go od innych dni. Dlatego dzień sabatu jest częścią struktury stworzenia.

Bóg pobłogosławił sabat (Ks. Rodzaju 1,23) i pragnie błogosławić człowiekowi, który przestrzega sabatu, jak np. czytamy u Izajasza:

Jeżeli powstrzymasz swoją nogę od bezczeszczenia sabatu, aby załatwić swoje sprawy w moim świętym dniu, i będziesz nazywał sabat rozkoszą, a dzień poświęcony Panu godnym czci, i uczcisz go nie odbywając w nim podróży, nie załatwiając swoich spraw i nie prowadząc pustej rozmowy, (14) wtedy będziesz się rozkoszował Panem, a Ja sprawię, że wzniesiesz się ponad wyżyny ziemi, i nakarmię cię dziedzictwem twojego ojca, Jakuba, bo usta Pana to przyrzekły.            (Izajasz 58,13-14)

Sabat jest dniem przeznaczonym do tego, aby cieszyć się tym, co uczyniliśmy w poprzednich sześciu dniach, tak jak Bóg się cieszył swoim stworzeniem w siódmym dniu.  

Sabat uczy, że człowiek jest więcej niż ‘maszyną’, która produkuje, człowiek ma sam w sobie  wartość, niezależnie od tego, czy i co produkuje.

Sabat związany z wyzwoleniem z Egiptu

W wersji dekalogu w Księdze Powtórzonego Prawa (5 Mojżeszowa) podstawą przykazania sabatu jest fakt, że PAN wyzwolił Izrael z Egiptu.

Wyjście z Egiptu było dla Izraela też pewnym rodzajem stworzenia, gdyż przez wyjście z Egiptu Izrael otrzymał swój początek jako (niezależny) naród. Wyjście jest w pewnym sensie stworzeniem Izraela jako narodu. (Por. Ks. Wyjścia 15,16b: … dopóki przechodzi lud twój, który nabyłeś, które też można byłoby tłumaczyć jako: …który stworzyłeś).

W Egipcie Izraelici musieli jako niewolnicy pracować bez przerwy, bez wolnych dni. Egipcjanie nie mieli litości nad nimi (por. Ks. Wyjścia 5,6-11).

Bóg wyzwolił Izrael z niewoli; stali się wolnymi ludźmi. Wyzwolenie nie oznaczało tylko wolności, lecz również prawo do odpoczynku, prawo do pracy sześć dni w tygodniu, ponieważ Bóg daje im jeden dzień całkiem wolny od pracy.

Sabat jest dniem pamiątki wyzwolenia z Egiptu, posiada więc znaczenie zbawcze. Odpoczynek od pracy symbolizuje też odpoczynek od pracy jako niewolnika. Każdorazowo, kiedy Izraelita odpoczywa w sabat, powinien pamiętać o tym, że kiedyś nie był niewolnikiem, ale teraz jest wolnym człowiekiem, wyzwolonym przez Boga.

Przypomnienie wyjścia z Egiptu oznacza jednocześnie przypomnienie totalnej zależności od Boga.

Sabat a Jezus

Jezus Chrystus spełnił szabat. Byliśmy niewolnikami grzechu, a Jezus Chrystus wyzwolił nas z tej niewoli, prowadząc nas do wiecznego odpoczynku z Bogiem (Kolosan 2,16-17).

Relacja miedzy szabatem, a wyzwoleniem z Egiptu jest podobne do relacji między Dniem Pańskim (Ks. Objawienia 1,10) a zmartwychwstaniem Chrystusa.

Wyjście z Egiptu oznaczało stworzenie nowego narodu, którego znakiem był szabat. Szabat oznaczał Boże zwycięstwo nad wrogiem i początek nowego życia w wolności dla Izraela. Podobnie zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa oznacza zwycięstwo nad wrogiem (śmiercią) i jest początkiem nowego życia, życia jako wolny człowiek. Dlatego każdy dzień Pański jest dla chrześcijanina dniem pamięci wyzwolenia i zbawienia przez Jezusa Chrystusa.

Szabat w stworzeniu

To, że Bóg odpoczywał w siódmym dniu jest aktem łaski, który pozwala całemu stworzeniu odpoczywać. Tekst przykazania w obu wersjach mówi bezpośrednio, że wszyscy, także niewolnik i obcy (gość), a nawet zwierzęta mają prawo do odpoczynku. Szabat nie jest tylko dla człowieka, lecz dla całego stworzenia.

We współczesnym świecie system ekonomiczny wymusza kontynuowanie produkcji przez cały tydzień. Poprzez to wielu pracodawców traktuje pracowników jak ‘maszyny’ do produkcji, które powinny coraz więcej i coraz szybciej produkować, powinny być coraz bardziej efektywne. W dzisiejszym społeczeństwie produkcja powinna odbywać się maksymalnie, 7 dni w tygodniu. Jest to bardzo poważne przekroczenie Bożego prawa i jest to niezgodne z porządkiem, który Stworzyciel włożył w stworzenie.

W nowoczesnym rolnictwie zwierzęta są również traktowane jako maszyny do produkcji jaj, mleka itp., podczas gdy warunki ich życia bywają nieraz okropne.

Jest to niezgodne z przesłaniem Biblii, jest to grzech. Dla Boga zwierzęta są żywymi istotami, które każde z osobna stworzył. Dlatego także zwierzęta mają prawo do szabatu, dnia odpoczynku (por. też Przysłów 12,10; Ks. Wyjścia 23,12).

W siódmym dniu powinien człowiek przestać (szabat = przestać) na jeden dzień pracować, produkować.

Przestrzeganie szabatu oznacza też wyznanie, że PAN jest Bogiem i królem całego wszechświata, ponieważ jest to dzień w którym odpoczywał po dokonaniu swojego dzieła stworzenia.

Szabat jako znak przymierza

Trzeci powód, dla którego należy przestrzegać szabatu jest następujący: Szabat jest szczególnym znakiem dla Izraela jako ludu przymierza. Księga Wyjścia 31,12-17

¹² I rzekł Pan do Mojżesza: ¹³ Powiedz synom izraelskim: Zaiste, przestrzegać będziecie sabatów moich, gdyż to jest znakiem między mną a wami po wszystkie pokolenia wasze, abyście wiedzieli, żem Ja Pan, który was poświęcam. […]

¹⁷ Między mną a synami izraelskimi będzie on znakiem na wieki, bo w sześciu dniach stworzył Pan niebo i ziemię, a dnia siódmego odpoczął i wytchnął.

Ks. Wyjścia 31,12-17

Każde przymierze posiada znak. W przymierzu z Noem była nim tęcza, znakiem przymierza z Abrahamem natomiast było obrzezanie. Znakiem przymierza Mojżeszowego jest szabat.

Szabat przypomina, o stanie w jakim znajdował się kiedyś lud Izraela jako niewolnik, ale został przez Boga wyzwolony, jest też przypomnieniem nadziei przyszłego wiecznego odpoczynku z Bogiem.

Szabat był dość unikalny. Wydaje się, że inne narody w tych czasach nie znały cyklu 7 dniowego, w którym siódmy dzień był dniem wolnym od pracy. Szabat był więc znakiem odróżniającym Izrael od innych narodów. 

Wszystkie aspekty opisane powyżej podkreślają, że szabat jest dniem przeznaczonym na odpoczynek, ale też na społeczność z Bogiem. Szabat jest dniem poświęconym PANU, Dawcy życia i Zbawicielowi.