Showing posts with label Egipt. Show all posts
Showing posts with label Egipt. Show all posts

14 November 2016

Księga Rodzaju 47:1-31



Mozna znalećż artykuł w formacie pdf tu: Rodzaju 47
 
Analiza tekstu

w. 1-4
Napięcie, odczuwalne w poprzednim rozdziale nie znika: czy faraon rzeczywiście da rodzinie Jakuba miejsce do zamieszkania?
Bracia potwierdzają, że są gośćmi w Egipcie. Hebrajski wyraz lepiej tłumaczyć, jako przychodnie lub imigranci. To spełnienie tego, co Bóg powiedział Abrahamowi, że potomstwo jego będzie przez jakiś czas żyło w obcej ziemi (I Mojż. 15:13). Tam występuje ten sam hebrajski wyraz tłumaczony, jako przychodnie (15:13). Izrael posiadał status imigranta, cudzoziemca, co oznacza, że nigdy nie otrzymali statusu obywatela, w związku z czym narażeni byli na niesprawiedliwe traktowanie ze strony Egipcjan.
Niespodziewanie i odważnie, bracia proszą o najlepsze pastwiska Egiptu.

w. 5-6
Na to faraon daje im jeszcze więcej niż to, o co prosili. Otrzymują najlepszą ziemię w całym Egipcie, a poza tym faraon nakazuje, aby niektórzy byli nadzorcami nad stadami królewskimi.
Funkcja ta znana jest z tekstów staroegipskich, z których np. wynika, że faraon Ramses III miał 3264 mężczyzn, nadzorców i pasterzy nad stadami, wśród których było też wielu cudzoziemców.
Oznacza to, że staną się urzędnikami królewskimi, otrzymają ochronę i legalny status, którego cudzoziemcy zazwyczaj nie posiadali.

Bracia mówili do faraona, ale faraon daje odpowiedź Józefowi używając języka formalnego. Odzwierciedla to dekorum dworskie: faraon ujawnia swoje intencje wobec podwładnych, aby dbać o to, że zostanie to dokładnie wykonane tak, jak chce faraon.

w. 7-10
Następnie Józef prezentuje faraonowi swego ojca Jakuba. Podczas, gdy spotkanie braci z faraonem było formalne i nieco sztywne, spotkanie z Jakubem jest bardziej nieformalne i osobiste.
Właściwie była to audiencja Jakuba u faraona, ale wygląda bardziej na audiencję faraona u Jakuba.
Jakub nie mówi o sobie jako o słudze, jak było to w przypadku braci, lecz swobodnie używa pierwszej osoby (moje, w. 9). Bracia przybyli na audiencję, aby uzyskać przychylność faraona, tu faraon otrzymuje przychylność Jakuba.
Zamiast oddać pokłon do ziemi, Jakub błogosławił go na powitanie, jak i na pożegnanie. Błogosławić kogoś oznacza modlić się o jego dobrobyt.

Zamiast dać prostą odpowiedź na proste pytanie, Jakub bardzo obszernie i nieco dziwnie odpowiada.
Mówić, że jego życie było krótkie i złe jest dziwną odpowiedzią w ustach starego ojca, którego syn jest wezyrem najbardziej potężnego kraju na ziemi. Stanowi jednak komentarz na jego życie, w którym oszukał i został oszukany, musiał dwukrotnie uciekać, jego córka została zgwałcona a umiłowana żona zmarła, wiele lat żył w przekonaniu, że jego umiłowany syn nie żyje. Życie jego nie było łatwe.
Jednak Jakub stał się inną osobą. W młodości oszukał, aby wymusić błogosławieństwo, teraz hojnie błogosławi. 

Jakub mówi, że ciągle pielgrzymował. Hebrajski wyraz jest tym samym, który wcześniej został tłumaczony, jako zamieszkać (mieszkać na ograniczony czas, w. 4, patrz komentarz).
Pielgrzymowanie oznacza, że Jakub nie żył na swoim stałym miejscu, ciągle przebywał gdzieś, jako obcy, imigrant. Oznacza też, że ciągle był w drodze do czegoś lepszego, czego się oczekuje. Jakub nie miał stałego miejsca zamieszkania na tej ziemi, ale żył w obietnicy, że dojdzie do ziemi obiecanej, która jest w niebie (por. V Mojż. 26:5; Heb. 11:9-10).

Faraon pełen szacunku pyta o wiek Jakuba. Wielki mocarz Egiptu ma wielki szacunek dla starego cudzoziemca. Jakub ma 130 lat i będzie żył jeszcze 17 lat. Egipcjanie szukali nieśmiertelności, faraonowie mieli obsesję nieśmiertelności. Jakub miał ponad 110 lat, co Egipcjanie uważali za idealny wiek na śmierć. Jakub najpewniej musiał zaimponować faraonowi z powodu swego wieku.
Jakub nie uważa siebie za wyższego niż faraon, ale też nie określa siebie jako jego sługa.
Faraon hojnie przyjął Józefa i jego rodzinę, za co Bóg go błogosławi, co zostaje miedzy innymi wyrażone przez to, że przez Józefa Egipt zostaje zbawiony od śmierci głodowej. To spełnienie obietnicy danej Abrahamowi (12:1-3).

w. 11-12
Józef wykonuje rozkaz faraona a ten daje nawet więcej, niż to, o co prosili. Bracia prosili, aby mogli mieszkać w Goszen. Hebrajski czasownik tłumaczony jako mieszkać (w. 4) oznacza mieszkać tymczasowo, wędrować, jak nomad (hebrajski czasownik nie oznacza mieszkać na stałe). Józef daje im natomiast posiadłość w ziemi, co znaczy, że otrzymują stałe miejsce zamieszkania, posiadają ziemię, która prawnie należy do nich.
Określenie ziemia Ramses występuje tylko tu i jest to najwidoczniej inne określenie ziemi Goszen, znajdujacej się blisko miasta Ramses (II Mojż. 1:14; 12:37).

w. 13-21
Następny akapit opisuje, straszny głód i postępowanie Józefa, jako władcy nad Egiptem.
Gdyby Jakub ze swoją rodziną został w Kanaanie, zginęliby z głodu.
Także w Egipcie jest coraz bardziej ciężko, aby przeżyć.

Zachowanie Józefa opisane w tym rozdziale jest często krytykowane. Wygląda na to, że sam będąc w sytuacji, w której może rządzić, zaczął źle traktować swoich podwładnych i wykorzystywać ich trudną sytuację. Jednak należy to rozumieć we właściwy sposób.

Najpierw Egipcjanie używają wszystkich pieniędzy, aby kupić zboże. Wyraz ściągać (w. 13) można też tłumaczyć jako: skrobnąć. Już nie pozostał ani jeden grosz u Egipcjan, a Józef zabrał im wszystko, co mieli. Potem płacą naturą: wymieniają bydło i wszystko, co mają za jedzenie. Józef nie zabrał dla siebie, nie był skorumpowany, uczciwie oddał wszystko faraonowi, w którego imieniu działał, aby ratować kraj.
Potem Egipcjanie oddają swoją ziemię, w końcu samych siebie, jako niewolników (w. 19). Egipcjanie mówili, że nic im nie pozostaje niż oddać swoje ciała (w. 18), wyraz który zazwyczaj oznacza zwłoki, wskazując tu na ich słabość.
Wygląda bardzo wrednie, ale dla niewolników oznacza to gwarancję życia. Wolny człowiek sam jest odpowiedzialny, aby nakarmić siebie i swoją rodzinę. Niewolnik natomiast nie ma tej odpowiedzialności, ponieważ to jego pan ma obowiązek, aby karmić go i jego rodzinę.

w. 22
Jedynie egipscy kapłanie stanowili wyjątek. Oni otrzymywali wynagrodzenie od faraona, dlatego nie musieli sprzedawać swojej ziemi. W Egipcie kapłanie stanowili szczególną i uprzywilejowaną klasę w społeczeństwie.
Także Izraelici, będący narodem kapłanów (III Mojż. 19:6), nie muszą służyć, jako niewolnicy.

Opis oddaje to, co wiemy z historii Egiptu. Faraon miał prawo do ziemi, był panem całej ziemi i wszyscy Egipcjanie stanowili rodzaj jego niewolników. W starożytnym Egipcie w okresie Mojżesza i później, prawie nie było wolnych rolników posiadających swoją ziemię. W praktyce cała ziemia egipska oraz bydło i ludzie należeli do faraona. Tylko klasa kapłanów stanowiła wyjątek.

Prawo Boże opisuje podobny sposób traktowania Izraelity, który stał się biedny i miał coraz więcej długów. W takiej sytuacji też tracił swoją ziemię i mienie (III Mojż. 25:25-34; por. I Mojż. 47:20). Potem sam stawał się niewolnikiem (III Mojż. 25:35-54; por. I Mojż. 47:21). W Izraelu tak, jak w Egipcie, był wyjątek dla ziemi kapłanów (III Mojż. 25:32-34; por. I Mojż. 47:22).
Różnicą było to, że w Egipcie, ziemia i ludzie należeli na zawsze do faraona, bez możliwości wykupienia siebie, w Izraelu ziema i ludzie zostawali wybawieni w roku jubileuszowym (III Mojż. 25:28, 54).

w. 23-24
Teraz Józef dał Egipcjanom nasiona, aby mogli siać i pracować na polu. Z dochodów (żniwa) Egipcjanie musieli płacić 20% podatków, reszta pozostawała dla nich. Na ówczesne standardy był to niski procent, normalnie stanowiło to 35% lub więcej. (Poza tym istniał jeszcze rodzaj podatku VAT, który wynosił w starożytności – np. w Babilonii – 40 do 60 %).   
W kontekście starożytnym Józef był więc bardzo łagodny i hojny wobec Egipcjan.

w. 25
W świetle niechlubnej europejskiej i amerykańskiej historii handlu niewolnikami trudno nam zrozumieć ten werset. W oczach Egipcjan, przez takie działanie Józef uratował im życie. Gdyby nie zgodzili się być niewolnikami, nikt z nich by nie przeżył. W starożytności niewolnictwo wyglądało inaczej. Dla wielu bycie niewolnikiem oznaczało o wiele lepsze życie niż życie wolnego. Niewolnik miał zapewnione miejsce do mieszkania, jedzenie, ochronę i leczenie w razie choroby. Zdarzało się nawet, że niewolnik mający możliwość, aby stać się wolnym człowiekiem, rezygnował z tego woląc pozostać niewolnikiem (por. II Mojż. 21:5-6; V Mojż. 15:12-17).
Egipcjanie nie widzieli w Józefie tyrana, lecz zbawiciela.

Józef nie tylko uratował (zbawił) życie swojej rodziny, ale też życie Egipcjan. To spełnienie obietnicy danej Abrahamowi: będą w tobie błogosławione wszystkie plemiona ziemi (I Mojż. 12:3b).
Ma też znaczenie dla przyszłości: przez ratowanie życia rodziny, Józef ratuje życie ludu Izraela, z którego narodzi się Mesjasz, który zbawi.

w. 27
Werset podsumowuje sytuację Izraela w Egipcie. Zgodnie z obietnicą Boża rozmnażali się bardzo i stawali się coraz większym narodem (por. 35:11).

Istnieje kontrast między rodziną Jakuba a Egipcjanami. Józef daje rodzinie Jakuba jedzenie, otrzymują posiadłości i ziemię, gdzie mogą żyć na stałe. Egipcjanom natomiast Józef sprzedaje jedzenie, a potem odbiera im wszystko co posiadali.
Potem Egipt uczyni lud Izraela niewolnikami, zmuszonymi do pracy dla nich (II Mojż. 1:1-8).
Józef czyni Egipcjan niewolnikami a oni chwalą i dziękują mu za to. Potem faraon uczyni Izrael niewolnikami, a oni będą narzekali (Ii Mój.2:24). Późniejszy faraon był niewdzięczny i okropny, całkiem inny, niż Józef.  

w. 28-31
Po siedemnastu latach spędzonych w Egipcie Jakub przygotowuje się do śmierci, podobnie jak przygotowywali się Abraham i Izaak (por. I Mojż. 24:1-9; 27:1-40) i jak później czyni to również Józef (I Mojż. 50:25).
Zwyczaj położenia ręki pod biodro, wskazuje na starożytny rytuał przysięgi (podobnie jak np. sługa Abrahama uczynił zanim wyruszył, by znaleźć żonę dla Izaaka, I Mojż. 24:2). Dla Abrahama spełnienie obietnicy było bardzo ważne, dlatego sługa musiał przysięgnąć, że poszuka odpowiedniej żony dla Izaaka. Równie ważne dla Jakuba, dlatego chce, aby Józef przysięgnął, że pochowa go nie w obcej ziemi, lecz w ziemi obiecanej. Ziemia obiecana jest fundamentalnym elementem obietnicy Bożej. Życzenie pogrzebu w ziemi obiecanej jest wyrazem wiary; Jakub wierzył, że jego potomkowie wrócą do ziemi, tak jak Bóg obiecał. To tak ważne dla Jakuba, że tylko słowa Józefa nie wystarczają, Józef musi przysięgać.
Jakub długo i dobrze żył w Egipcie, ale Egipt nie był jego ojczyzną. Był obcym w tym kraju, gdyż jego ojczyzna była gdzieś indziej, w ziemi obiecanej, którą otrzymał od Boga (por. Jan 17:16-17; Fil. 3:20).
Egipt był dla Jakuba i jego rodziny tym, czym arka dla Noego: tymczasowym schronieniem przed niebezpieczeństwem z zewnątrz. Celem jest, aby wyjść z tego schronienia do ziemi, którą daje Bóg.

Ciekawym jest porównanie długości życia patriarchów. Abraham żył lat 175 = 5 x 5 x 7; Izaak żył lat 180 = 6 x 6 x 5; Jakub żył lat 147 = 7 x 7 x 3. Liczby, które są podnoszone do kwadratu ciągle się powiększają, w każdym razie suma wszystkich cyfr równa się 17.
Wydaje się, że to ciekawa zabawa matematyczna, ale niewątpliwie wskazuje na to, że nawet wiek patriarchów nie jest przypadkowy, tak jak ich całe życie. To subtelny sposób, aby wskazywać na to, że nic nie dzieje się przypadkowo, ponieważ Bóg suwerennie rządzi nad wszystkim i nic się nie dzieje bez Jego woli.

Tematy

Boża opatrzność
To, że Izrael otrzymał najlepszą ziemię w Egipcie nie było dziełem faraona (47:6), lub Józefa, lecz przede wszystkim wyrazem opatrzności Bożej. Potomstwo Izraela rozwijało się i rozmnażało się w Egipcie tylko dlatego, ponieważ Bóg im błogosławił (47:27). Był to Jego plan, aby Izrael narodził się jako naród w Egipcie, spełniając przez to obietnicę, że uczyni z potomstwa Jakuba i Abrahama wielki naród.

To, że Izrael musiał przenieść się na jakiś czas do Egiptu miało sens. Abraham, Izaak i Jakub żyli w Kanaanie, ziemi, którą dał im Bóg. Jednak nie mogli mieszać się z lokalnymi narodami, które służyły bożkom. Zachowanie Ezawa i Judy pokazuje, że nie dbali o swoją tożsamość, zbyt łatwo integrowali się z bezbożnymi Kanaanitami, co stanowiło poważne zagrożenie dla Izraela. Kult Kanaanitów był zbyt atrakcyjny. Sytuacja wokół Diny pokazuje, że Jakub stracił kontrolę nad swoją rodziną.
Tożsamość rodziny Jakuba, jako ludu Bożego była zagrożona, dlatego Bóg ich wyprowadził, aby żyli odrębnie w Goszen, w obcej ziemi, oddzielonej od Egipcjan, którzy sami nie chcieli dopuścić do integracji cudzoziemców. Tam Izrael mógł się rozmnożyć i rozwinąć, jako naród, do momentu, kiedy Bóg wyprowadzi ich z tej ziemi.

Błogosławieństwo
Dobrobyt faraona jest wynagrodzeniem Bożym za jego miłosierdzie wobec Józefa, oraz jako spełnienie błogosławieństwa Jakuba.
Faraon otrzymuje ziemię od Egipcjan (47:13-27), ale przed i po czytamy o tym, że rodzina Jakuba otrzymuje ziemię w Egipcie (47:1-12, 28).
Faraon słucha tego, co Bóg objawił (41:37-40), dlatego Bóg go błogosławi, otrzymuje cały Egipt. Egipcjanie zostali zbawieni przez Józefa, ale największe błogosławieństwo otrzymuje rodzina Jakuba.

Ziemia
Biblijna idea ziemi jest całkiem inna niż to, co myśleli Egipcjanie. Według nich cała ziemia należy zasadniczo do faraona, dlatego należy mu płacić 20% podatków.
Izrael rozumie, że ziemia obiecana (i też cała ziemia) należy do Boga Stwórcy. Jako Właściciel, Bóg może suwerennie dać ziemię komu chce, ale też może zabrać ją, kiedy chce.

Typologia
Józef jest typem Jezusa. Józef daje swojej rodzinie posiadłość w Egipcie, tak jak Jezus gwarantuje i daje nam posiadłość w Królestwie Bożym. Przy Sądzie ostatecznym Jezus powie: Pójdźcie, błogosławieni Ojca mego, odziedziczcie Królestwo, przygotowane dla was od założenia świata (Mat. 25:34; por. 1 Piotra 1:3-5).
Tak jak Józef uratował życie rodziny i Egipcjan, dając im chleb, tak Jezus ratuje nas, będąc chlebem żywota (Jan 6:35-40). Józef uratował swoją rodzinę i Egipt od śmierci, wskazując na Jezusa Chrystusa, który zbawił swoje dzieci pochodzące z żydów i z pogan od śmierci wiecznej.

Gościnność
Faraon i Józef okazują gościnność wobec rodziny Jakuba, przez co ratują ich od śmierci głodowej. Gościnność w Biblii oznacza powiększanie naszego stołu, aby inni mogli się dosiąść. Gościnność jest bardzo ważna w Biblii. Przez gościnność więzi i relacje zostają budowane i potwierdzane.
Faraon okazuje gościnność, jako wyraz wdzięczności wobec człowieka, który uratował jego kraj. To wiele znaczyło, bowiem Egipt znany był z niechęci wobec cudzoziemców. Jako podziękowanie za gościnność Jakub dwukrotnie błogosławi faraona.
Chrześcijanie okazują gościnność, jako wyraz wdzięczności wobec Zbawiciela.








09 May 2016

Księga Rodzaju 41:1-57



Można znaleźć artykuł w formacie PDF tu: Rodzaju 41.

Józef przebywał w więzieniu, zapomniany przez wszystkich, ale nie przez dobrego Boga. Dzięki suwerennemu Bożemu działaniu nagle beznadziejna sytuacja, w której znalazł się Józef, ulega kompletnej zmianie.


Analiza tekstu

Sen i dylemat faraona (41:1-7)

W starożytności wierzono, że królowie byli w bliskim kontakcie z bogami. Egipski faraon widziany był nawet, jako półbóg lub bóg. Sny oznaczały kontakt ze światem bogów, a kiedy faraonowi coś się śniło, oznaczało to dla starożytnych Egipcjan, że bogowie przekazują mu coś ważnego.  

W sformułowaniu: patrz, faraon wstał… użyto hebrajskiego słowa hine, które ma szczególne znaczenie, mające na celu zachęcenie czytelnika, by patrzył oczami faraona. Wyraz ten występuje sześć razy w akapicie mówiącym o śnie faraona (w. 1, 2, 3, 5, 6, 7). Po polsku nieraz, choć nie zawsze, tłumaczony, jako oto.
Rzeka Nil była źródłem i symbolem mocy i potęgi a także płodności Egiptu.
Krowy nie były po prostu zwierzętami, które można znaleźć w gospodarstwie rolniczym, lecz symbolizowały sam Egipt, oraz bogini płodności Hathor.
Liczba siedem w starożytności stanowiła zawsze liczbę świętą, nieraz symbolizującą los.

W śnie faraona, po siedmiu tłustych krowach, wyszło siedem okropnych, chudych krów (hebrajski tekst używa tu dość mocne słowo). To dla faraona scena jak z horroru, najpierw strasznie wyglądające krowy a potem te krowy zjadają inne krowy.
Egipt był znany z hodowli krów i uprawy zboża. W czasach Imperium Rzymskiego Egipt był spichlerzem dla całego imperium. Już w czasach Józefa, Egipt był znany z obfitości żniw dzięki corocznym powodziom powodowanym rzez rzekę Nil.

Następny sen był tak samo okropny i absurdalny. Kłosy jedzące inne kłosy.
Wiatr wschodni przypomina znane suche i gorące pustynne wiatry, niszczące żniwa, wiejące często późną wiosną lub wczesną jesienią (por. Ez. 19:12; Jan 4:8).


Józef przed faraonem (41:8-24)

Po przebudzeniu faraon był bardzo zaniepokojony. Rozumiał, że sny mają znaczenie związane z jedzeniem i obfitością. Dobre żniwa były dla Egiptu podstawą, aby przeżyć, poza tym dobre żniwa były bezpośrednio związane z dobrymi i magicznymi relacjami, jakie faraon miał z bogami.  
Jeden z faraonów dumnie powiedział: „ja wyprodukowałem zboże, ponieważ bóg zboża miłuje mnie, dlatego nikt nie był głodny podczas mojego panowania”

Król przywołuje wróżbitów i mędrców, uczonych w sprawach magii i okultyzmu, ale nikt nie jest w stanie mu pomóc. Prawdopodobnie rozumieli ogólne znaczenie, gdyż symbole lat obfitości i głodu były jasne dla starożytnych Egipcjan. Być może nie potrafili określić dokładnego znaczenia. Może też oznaczać, że mieli swoje propozycje, ale żadna z nich nie zadowoliła faraona.
Słowo tłumaczone, jako wróżbici (egipski wyraz w hebrajskim tekście) oznacza klasę kapłanów, szczególnie zajmujących się wróżbami i magią.

Tekst dosłownie mówi (w. 8): I opowiedział faraon swój sen (liczba pojedyncza), ale nikt nie mógł ich (liczba mnoga) wykładać. Faraon rozumie, że tak naprawdę jest to jeden sen, ale wróżbici tego nie rozumieją.

Wtedy nagle przełożony podczaszych przypomina sobie o Józefie z więzienia. Wyznaje swój grzech; zapominając o Józefie, zgrzeszył przeciwko niemu, ale też przeciwko faraonowi, ponieważ talent wykładania snów pozostał przez te dwa lata dla faraona niedostępny.
Przełożony podczaszych relacjonuje, co się wydarzyło, i faraon akceptuje, że musi być to od Boga.
Przypomina, że Józef był niewolnikiem w więzieniu, co podkreśla jeszcze, jak ogromne zmiany nastąpią: od zapomnianego niewolnika w więzieniu stanie się drugą osobą w państwie.

Faraon nakazał wyprowadzić Józefa z więzienia, hebrajski tekst znowu używa słowa dziura, lub studnia (por. 40:15), przypominając jeszcze raz, co mu uczynili bracia, i jeszcze bardziej podkreślając metamorfozę, która ma miejsce.
Zanim może się pojawić przed faraonem trzeba go przygotować: umyć i ogolić (nie ostrzyc). Egipcjanie golili zarówno brodę jak i głowę, w przeciwieństwie do semitów i innych ludów w Azji, gdzie wszyscy mężczyźni nosili brody.
Zmiana ubrania nie tylko ze względu na czystość, ale symbolizuje też zmianę statusu społecznego.
Cały werset napisany jest w sposób podkreślający szybkość (staccato).

Faraon mówi, że Józef może wyłożyć sen, ale Józef natychmiast go koryguje. Józef wyszedł z więzienia, ponieważ potrafi coś, czego inni nie potrafią, ale nie chce chwały dla siebie, lecz tylko dla Boga. Wykładanie snu nie jest umiejętnością, której można się nauczyć, lecz jest darem od Boga.
Józef podkreśla, że nie jest wróżbitą, lecz tylko przekazuje znaczenie snów, które mu objawia sam Bóg.
Bóg jest suwerenny, On decyduje o lasach narodu. Ale On też objawia swoje zamiary.

Bóg dał faraonowi sen, więc istnieje w tym momencie więź między Bogiem a pogańskim królem, dlatego Bóg też chce wykładać sen, który sam dał.
Józef mówi, że Bóg udzieli faraonowi pomyślnej odpowiedzi (w. 16). Hebrajski tekst mówi dosłownie: Bóg odpowiada (lub: proklamuje) pokój/dobrobyt faraona (użyty wyraz szalom), co znaczy, że Bóg daje odpowiedź, która przyniesie faraonowi pokój i dobrobyt. Też można tłumaczyć: tylko Bóg proklamuje dobrobyt faraona. Bóg jest suwerenny i to On, a nie faraon daje dobrobyt kraju.

Relacja Faraona różni się nieco od pierwszej relacji narratora. Faraon bardziej podkreśla straszność krów i kłosów. Ze sposobu, w jaki faraon opowiada swój sen, widać, że czuł się zagrożony przez wydarzenia, rozumiał, że zawierają ostrzeżenie lub zapowiedź klęski.
Faron mówi, że jeszcze nigdy nie widział takich brzydkich krów w swoim kraju (w. 19). Jest to powód do wielkiego niepokoju, ponieważ faraon jest odpowiedzialny za dobrobyt swego narodu. Takie brzydkie i szpetne krowy mogą oznaczać, że nie będzie dobrobytu, nie będzie żniwa, co oznacza w oczach Egipcjan, że faraon jest bezsilny i bogowie być może rozgniewali na niego.


Wykład i propozycja Józefa (41:25-40)

Cały akapit (w. 25-36) stanowi długie przemówienie Józefa, w którym przejawia się mądrość i stanowczość w jego decyzji.
Wykład ma cztery punkty: dwa sny oznaczają jedną i tą samą rzecz; siedem krów i kłosów reprezentują siedem lat; najpierw nastąpi siedem lat obfitości, potem siedem lat głodu; to, że faraon miał sen dwa razy podkreśla pewność, że tak będzie.

Głód był w starożytności ogromnym zagrożeniem dla życia ludzi i zwierząt. Ludzie byli bezsilni w jego obliczu, co skutkowało w dużej umieralności.
W staroegipskich źródłach można znaleźć wspomnienie okresu siedmiu lat obfitości, po których nastąpiło natychmiast siedem lat głodu.

Józef podkreśla, że Bóg przekazał faraonowi wiadomość dotyczącą przyszłości (w. 28), co było też sposobem myślenia Egipcjan.
Druga część wykładu (w. 29-31) stanowi proroctwo dotyczące przyszłości. Abraham jest nazwany prorokiem (Rdz. / I Mojż. 20:7; por. 15:1-21; 18:17-33), tak jak Izaak (27:27-29) i Jakub (48:15-49:27). Tak samo Józef działa jak prorok, w podobny sposób jak późniejsi prorocy dworscy np. Natan na dworze króla Dawida (2 Sam. 7).

Józef mówi tylko jedno zdanie o latach obfitości (w. 29), ale aż pięć zdań o latach głodu (w. 30-31). Podkreśla jak poważny jest okres głodu, i tak straszny, że ludzie zapomną, że była wielka obfitość w Egipcie (w. 30), co przypomina słowa faraona, kiedy mówił: nie było znać, że dostały się do ich brzucha (w. 21).

Z powodu głodu, Abraham uciekł do Egiptu (Rdz. / 1 Mojż. 12:10). Potem Jakub ze swoją rodziną podczas głodu uciekną do Egiptu (Rdz. / I Mojż. 43:1; 47:4).

To, że śnił się faraonowi dwa razy ten sam sen, podkreśla, że zamiar Boga jest pewny, nie będzie już zmian (por. Powt. Prawa / V Mojż. 13:15; 2 Sam. 7:26). Oznacza też, że Bóg się ‘śpieszy’, aby tak uczynić. W szerszym kontekście oznacza to, że Bóg z pewnością i prędko chce spełnić sny, które Józef miał w młodości, oznaczające, że jego rodzina odda mu pokłon (Rdz. / I Mojż. 37:5-9).  

Na końcu Józef podaje faraonowi swoje porady. To było dość ryzykowne, gdyż król miał prawo ukarać go za dawanie mu porad bez jego uprzedniej prośby. Tak samo nie wolno było z własnej inicjatywy zacząć mówić do króla.

Józef podkreśla z jednej strony aspekt predestynacji, Bóg zaplanował i nic nie może tego zmienić, ale z drugiej strony łączy to z mocnym naciskiem, aby w świetle pewnych zamiarów Boga odpowiednio działać. Predestynacja nigdy nie wyklucza ludzkiego działania. Zamiary Boże są powodem dla odpowiedzialnych polityków, aby działać.

Józef mówi w bardzo mądry sposób, nie promując samego siebie. Radzi faraonowi, aby działał, podkreślając w ten sposób autorytet władcy (w. 33, 35).
Faraon powinien poszukać człowieka roztropnego i mądrego, posiadającego cechy dobrych przywódców (Powt. Prawa / V Mojż. 1:13; 1 Krl. 3:12; Przyp. Sal. 10:13; 14:13), ale faraon właśnie odkrył, że takich ludzi nie ma (w. 8).

Plan Józefa składał się z trzech elementów: ustanowienie zarządców, ustanowienie nadzorców działających, jako asystenci zarządców, założenie narodowego systemu płatności.

W ten sposób kraj nie będzie wyniszczony przez głód (w. 36). Hebrajski tekst podaje  dosłownie: kraj nie będzie odcięty przez głód. Wyraz odcięty jest wyrazem pochodzącym z kultu, który oznacza ekskomunikację, odcięcie od bogów i od społeczności religijnej (por. Rdz. / I Mojż. 9:11; 17:14).

Faraon przyjmuje słowa od Pana i porady Józefa a jednocześnie uznaje, że nie ma kogoś tak roztropnego i mądrego jak Józef (w. 39), faraon powtarza słowa Józefa (w. 33). Józef przewyższył wszystkich mędrców w Egipcie.
Faraon uznaje, że Józef ma Ducha Bożego. Duch Boży daje wierzącemu możliwości, aby działać i daje umiejętności (Wyjścia / II Mojż. 31:3; 35:31; Sędziów 6:34; 14:6). Duch Boży umożliwia wierzącemu, bycie mądrym przywódcą (1 Sam. 10:6; 16:13; Iz. 11:2; por. Dan. 5:14). 

Dlatego ustanowił, że Józef będzie zarządcą, co równa się funkcji wezyra, którą znamy ze staroegipskich źródeł. Cały lud będzie musiał stosować się do jego poleceń (w. 40, dosł.: cały lud będzie całował usta twoje). Oznacza to, że Józef stanie się drugą osoba w kraju, tylko faraon będzie nad nim. W historii Egiptu zdarzało się częściej, że rządzili zarządcy semiccy, zwani Hyksosami (1720-1550 p.n.e.).
Znowu Józef jest zarządcą całego domu, ale domem tym razem jest pałac faraona oraz cały Egipt.


Józef rządzi według swego planu (41:41-57)

Ceremonia, podczas której Józef staje się wezyrem Egiptu jest tak obrazowo opisana, jak rzadko gdzie indziej w Biblii. Każdy szczegół opisany w tych wersetach znamy ze staroegipskich źródeł, zarówno z obrazów jak i z tekstów np. malowidło na ścianie grobu w tel el-Amarna, pokazuje jak faraon wyznacza Tutu, jako wezyra. Te obrazy są jakby ilustracją do tych wersetów, pokazując wszystko, co faraon uczynił Józefowi.

Józef staje się wezyrem podczas publicznej uroczystości.
Faraon daje Józefowi swój pierścień, co oznacza, że Józef otrzymuje tytuł „Nosiciela królewskiej pieczęci”, nadający Józefowi autorytet i prawo do wydawania dekretów i podpisywania wszelkich decyzji, ustaw i innych dokumentów w imieniu faraona.
Józef otrzymuje szaty z delikatnego płótna, które też znamy ze źródeł egipskich. Na dworze egipskim najwyżsi dostojnicy nosili szaty z bardzo delikatnego płótna, które było prawie przeźroczyste.
Wiele obrazów staroegipskich pokazuje, jak faraon wkłada złoty łańcuch na szyję wezyra.
Poza tym, Józef otrzymuje rydwan, co też podkreśla, że Józef ma najwyższą funkcję w kraju, tylko faraon jest nad nim, jest jego przełożonym.

Nie wolno nikomu w całej ziemi podnieść ręki ani nogi (w. 44) nie oznacza oczywiście, że Egipcjanie nie mogli się ruszać, ale że nikt nie może działać w sprawach politycznych i zarządzać bez pozwolenia Józefa.

Józef otrzymuje nową tożsamość, nowe imię, co podkreśla fakt, że faraon jeszcze jest nad nim, gdyż tylko faraon ma prawo dać mu imię.
Imię Józefa brzmi Safenat-Paneach, co prawdopodobnie po egipsku znaczy: Bóg mówi i żyje, chociaż nie jest to do końca pewne. Inni bibliści twierdzą, że znaczy to: mężczyzna, który wie/zna.

Tak jak Daniel wiele wieków później, Józef akceptuje bez protestu pogańskie imię, ale bez przyjęcia pogańskiej religii.
Józef otrzymuje żonę noszącą imię Asenat, co znaczy: ona należy do bogini Neit, lub też: ona należy do ciebie. Była ona córką kapłana Poti-Fera, co oznacza: ten, którego dał bóg Ra. Jego teść był, więc kapłanem On (Heliopolis), ok. 11 km od Kairu. Najwyższy kapłan z On nosił tytuł: „Największy ze wszystkich widzów”. Józef jest teraz częścią rodziny najwyższej szlachty w kraju, co potwierdza jego promocję do nowej pozycji.


w. 47-57

Podczas pierwszych lat obfitości żniwa były wielkie. Dosłownie czytamy, że ziemia rodziła ręce pełne zboża, co sugeruje, że każdy osobny kłos zawierał tyle ziaren, że zapełniały całą rękę.

Józef zbierał zapasy z całego kraju. Jego funkcja była znana, jako „Nadzorcy spichlerzy górnego i dolnego Egiptu”. To ‘biuro’ zbierało podatki w postaci zboża, aby przechować je na lata głodu.
Przechowywał zboże w wielkich spichlerzach w miastach, jak sam doradził faraonowi.
Zbierał tyle, jak piasku morskiego (w. 49), co jest obrazem, który też znajdujemy w obietnicy danej Abrahamowi, Jakubowi, że jego potomstwo będzie tak liczne, jak piasek nad morzem (Rdz. / I Mojż. 22:17; 32:13)

Zaraz po wspomnieniu piasku morskiego czytamy o narodzinach synów Józefa, też nawiązujących do obietnicy licznego potomstwa. Lata były obfite też dla Józefa przez to, że otrzymał potomstwo.
Te wersety dające informacje o narodzinach synów Józefa stanowi centrum akapitu mówiącego o zarządzaniu Józefa w Egipcie (41:50-52) i mieści się dokładnie między relacją o siedmiu latach obfitości (41\:47-49) a siedmiu latach głodu (41:53-57).

Imiona, które Józef nadaje swoim synom wyrażają jego wdzięczność Bogu, stanowiąc wyznanie jego wiary, że Bóg był i jest cały czas z nim.
Manasses oznacza czynić/spowodować, że zapomni, ponieważ Bóg pozwolił Józefowi zapomnieć o trudnych latach, które są teraz za nim.
Efraim oznacza prawdopodobnie: żyzna ziemia, lub: pastwisko, nawiązujące też do ziemi, w Kanaanie, którą plemię Efraim później otrzyma. Józef wiąże znaczenie z czasownikiem, który oznacza: być płodnym, będącym kluczowym wyrazem w Księdze Rodzaju (17:6; 28:3; 48:4), więc imię znaczy: czynił mnie płodnym lub: czyni mnie płodnym. Efraim staje się później też jednym z największych plemion (Powt. Prawa / V Mojż. 33:17).
Imiona oznaczają też koniec starego życia, które można zapomnieć, i początek nowego życia, pełnego obfitości.
Józef sam otrzymał imię egipskie, ale daje swoim synom imiona hebrajskie.

Kiedy Józef mówi o ziemi niedoli mojej (pięć razy wyraz głód w wersetach 52-53) nie jest jasnym: czy chodzi o Kanaan czy o Egipt?

Kilka razy zostaje opisane, że głód był wielki (w. 56-57), aby podkreślić jak poważne była sytuacja. Ze źródeł starożytnych wiemy, że nastąpił cykl okresu głodu, który trwał siedem lat. Brak deszczów na południu w obecnym Sudanie, spowodowały, że coroczne podtopienia ziemi rolnych przez Nil nie nastąpiły. Bez tej wody, nie było możliwości na prace rolne w Egipcie.
To, że nastąpiła jednocześnie susza i głód w całym Egipcie i na bliskim wschodzie jest dość wyjątkowe, to niewątpliwie działanie Boże.
Wszystko stało się tak, jak Józef zapowiedział.
Teraz Józef zaczął sprzedawać zboże ze spichlerzy. Nie było to całkiem unikalnym w historii Egiptu. Znamy kilka tekstów, mówiących o wysokich urzędnikach, którzy w czasie głodu trwającym siedem lat wydawali zboże ze spichlerzy (Stela Seneti z Koptusa).
Z całego świata przybywano do Egiptu. Życie całego świata zależało teraz od jednego człowieka, potomka Abrahama. Teraz zaczynają się spełniać sny, które Józef miał w młodości.



Tematy

Boża wierność wobec swego przymierza

W poprzednim rozdziale czytaliśmy kilkakrotnie, że Bóg był z Józefem, chociaż sytuacja nie zawsze na to wskazywała. W tym rozdziale nie czytamy, że Bóg jest z Józefem, ale z wydarzeń wyraźnie wynika , że Bóg działa i błogosławi go.
Rozdział mówi wprawdzie o Józefie, który jest wierny i cierpliwie znosi swoje cierpienie, ale przede wszystkim mówi o Bogu. Po trzynastu ciężkich latach, Bóg bardzo nagle i niespodziewanie wspomina o Józefie i wywyższa go nad całym światem, dając mu możliwość wykładania snu, mądrość, roztropność i autorytet.

Zapowiada to późniejszą historię, kiedy to Izrael po 400 latach niewoli egipskiej zostaje przez Boga nagle i niespodziewanie wyzwolony z niewoli i wywyższony, jako święty naród.
W Nowym Testamencie czytamy, że Jezus został pogrzebany, w beznadziejności śmierci, ale Bóg, dla wszystkich kompletnie niespodziewanie, wyrwał Go z grobu i wywyższył nad całym stworzeniem.
Bóg obiecał Abrahamowi, że w nim i w jego potomstwie wszystkie narody świata zostaną błogosławione (Rdz. / I Mojż. 12:1-3), co zostało już spełnione w Józefie. Najpierw dom Potifara został pobłogosławiony przez Józefa (39:5), a teraz cały świat (41:57). Ostatecznie obietnica zostaje spełniona w Jezusie Chrystusie a przez Niego Bóg błogosławi świat (Jan 3:16).
Józef dał światu chleb, aby mógł żyć. Jezus jest chlebem świata i daje wieczne życie (Jan 6:35, 51).
Bóg decyduje o przebiegu historii.


Boża suwerenność i ludzka odpowiedzialność

Bóg jest suwerenny; to On decyduje o przebiegu historii i o losie człowieka, ale nie zwalnia to wcale człowieka od działania. Józef wykłada wolę Bożą i od razu doradza działanie.
Nauka o predestynacji nie oznacza bierności, lecz nakłania do działania.
To, że Bóg rządzi suwerennie oznacza, że możemy mu zaufać i powierzyć mu swoje życie (Mat. 6:31-35). Józef nauczył się żyć w zależności od Boga, ale też nauczył się odpowiedzialności. Schemat jego życia widzimy też np. u Dawida, który był zwykłym pasterzem, najmłodszym i najmniej znaczącym w rodzinie, potem przybył na dwór króla, został odrzucony, przez wiele lat cierpiał przez niesprawiedliwość innych, ale był cierpliwy i czekał na działanie Boże, jednocześnie sam też działając. W końcu został wywyższony i stał się królem.
Jeszcze bardziej widzimy to w życiu Jezusa, który urodził się w skromnej rodzinie, cierpiał przez całe swoje życie, ale ostatecznie został wywyższony nad całym światem.
To schemat dla wszystkich wiernych: poniż siebie i nie szukaj własnej chwały, a Bóg cię sam wywyższy (1 Piotra 5:6).
Przesłanie rozdziału można byłoby sformułować następująco: Suwerenny Bóg wywyższył niewolnika Józefa, aby zbawić świat od śmierci głodowej.


Typologia

Józef jest podobny do Mojżesza i do Daniela. Wszyscy trzej żyli w obcym kraju, wszyscy otrzymali władzę i moc poprzez przeciwstawienie mocy Bożej przeciwko mocy demonów i ludzkiej, w ten sposób ukazując Bożą mądrość i suwerenną władzę nad całą ziemią.
Tak jak Duch Boży był z Józefem (w. 38), też był z Jezusem (Mat. 3:16). Józef był prorokiem, głoszącym Słowo Boże faraonowi, tak jak Jezus jest Prorokiem głoszącym Słowo Boże ludziom (Heb. 1:1-2).
Tak jak Józef zbawił życie wielu dając im chleb, tak Jezus zbawił życie wielu, będąc chlebem i dając życie wieczne.
W Jezusie Chrystusie ostatecznie widzimy konfrontację mądrości Bożej z mądrością świata. Jezus został ukrzyżowany, co jest głupstwem dla ludzi (1 Kor 1:18-2:16; Obj. 12:1-5), ale ludzka mądrość okazuje się głupstwem a Boża mądrość prowadzi do wywyższenia i władzy.
Józef został wywyższony, aby zostać prawą ręką faraona i rządzić jego krajem, tak Jezus jest wywyższony po prawicy Boga Ojca, stamtąd rządzi całym światem (1 Tym. 6:15; Obj. 17:14; 19:16).
Tak jak wszyscy musieli paść na kolana przed Józefem (w. 43), tak każde kolano zegnie się przed Jezusem Chrystusem (Fil. 2:10).
Nawiązuje też do tematu cierpiącego sługi z Izajasza, co zapowiada Mesjasza cierpiącego przed swoim wywyższeniem.


Dostosowanie się do sytuacji

Józef dostosował się w zewnętrzny sposób, podobnie, jak Daniel i jego przyjaciele nie przyjmując obcej pogańskiej religii, lecz pozostając wiernymi Bogu.
Zarówno Józef jak i Daniel zgadzają się na noszenie pogańskich ubrań, imion i przyjmują pogańską edukację. Zostają jednak wierni Bogu i dlatego nie akceptują wszystkiego: Daniel i jego przyjaciele nie chcą jeść dań ze stołu królewskiego, a Józef mając pogańską żonę, żyjąc wśród pogan, daje swoim synom imiona hebrajskie, chwalące Boga.


Władza polityczna

Na ziemi istnieją królestwa i mocarstwa, Józef żyjąc w jednym z nich musi korzystać z możliwości, które istnieją. Józef ma świadomość, że żyje w obecności władzy faraona oraz w obecności władzy Boga, z których władza faraona, będącego najwyższym w kraju, podlega władzy Boga.
Ziemska władza polityczna jest niebezpieczna, jest źródłem mnóstwa zagrożeń dla wierzącego, ale władza polityczna nie jest zła sama w sobie.
Władza polityczna wywiera ogromny wpływ na ludzi i ich sytuację. Korzystanie w dobry i właściwy sposób z możliwości politycznych, podobnie jak uczynił to Józef, może skutkować w dobrobycie całego kraju.
Władza polityczna może mieć ogromny zasięg, ale posiada swoje przez Boga ustanowione granice: nie ma wpływu na przyszłość. Egipcjanie myśleli, że faraon ma wpływ na obfitość żniw. Żniwa zależały od wysokości wody w Nilu, na co, w oczach Egipcjan, tylko faraon i bogowie mogli mieć wpływ. Okazuje się, że faraon nie ma żadnego wpływu na udane żniwa, natomiast ma go wszechmogący Bóg.
Józef jest modelem dla każdego wierzącego posiadającego władzę polityczną. Władza polityczna jest dobra, oznacza możliwości decyzji ku dobru ludu, oznacza możliwość, aby adekwatnie reagować na kryzysy.
Biblijnym faktem jest to, że wszelka władza polityczna kiedyś się kończy. Bracia Józefa, którzy go sprzedali, muszą klękać przed nim, tak samo jak Potyfar, który wysłał Józefa do więzienia. Także silne władze egipskie zostaną zniszczone po wyjściu Izraela z Egiptu (Wyjście  14:30), a niewolnicy izraelscy będą tańczyć z radości z powodu śmierci mocarstwa (Wyjścia 15:1).
Wizja Daniela oraz Ks. Objawienia pokazuje, że wszelka władza i mocarstwa skończą się ostatecznie, kiedy Pan Jezus powróci i założy swoje Królestwo w sposób ostateczny na ziemi, wtedy już nie będzie miejsca na żadne inne władze.


Wiara i pewność

Faraon wierzy słowom przełożonego podczaszych. Potem wykazuje też wiarę w słowa Józefa, przekazując los całego swego mocarstwa w ręce niewolnika. Przeżycie Egiptu zależało od aktu wiary faraona. Faraon nie mógł w żaden sposób sprawdzić, czy Józef mówi prawdę, mógł tylko wierzyć lub nie wierzyć.
Tak samo dzisiaj ludzie wierzą poprzez świadectwo Kościoła, chrześcijan, poprzez słuchanie Słowa Bożego. Słowa Bożego nie można w żaden ludzki sposób udowodnić czy sprawdzić; można tylko wierzyć lub nie wierzyć (por. Jan 10:3-6; 2 Kor. 3:14-18; 1 Tes. 1:4-6; 2:13; Heb. 10:15).
Ale tak samo jak brak wiary faraona oznaczałoby odcięcie od Boga (w. 36, patrz komentarz wyżej), czyli potępienie, tak samo brak wiary dzisiaj oznacza odcięcie od Boga, czyli wieczne potępienie.