14 January 2020

Nie wódź nas na pokuszenie; ale nas zbaw ode Złego

Studium z serii: Ojcze nasz – część 8

Katechizm Heidelberski, Niedziela 52

Pytanie 127: Jak brzmi szósta prośba?

"Nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw od złego", to znaczy: ponieważ z samego siebie jesteśmy tak słabi, że nawet chwilę nie moglibyśmy istnieć a poza tym nasi śmiertelni wrogowie: diabeł, świat i nasze własne ciało nie przestają pokuszać nas. Dlatego chciej nas utrzymywać i wzmacniać mocą Ducha Świętego, abyśmy mogli skutecznie im się opierać aż do pełnego zwycięstwa i nie ulec w tej duchowej walce.


Czym jest pokuszenie?
Grecki wyraz tłumaczony, jako pokuszenie (Gr.: peirasmos) ma dwa znaczenia:
-       Próba, (gruntowne) testowanie; sprawdzanie charakteru lub natury czegoś poprzez gruntowne testowanie, czasami tłumaczone, jako doświadczanie (np. I Mj. 22:1; Sę. 2:20-23; Mat. 16:1; 19:3; 22:18; Łuk. 4:12; 2 Kor. 13:5). W tym znaczeniu pokuszenie niekoniecznie ma znaczenie negatywne.
-       Pokuszenie, skłanianie, przygotownie dla kogoś pułapki (Ew. Marka 1,13; Ew. Łukasza 4,13; 10,25).

Stary Testament
W Starym Testamencie czytamy, że Pan czasami testuje lub doświadcza (np. I Mj. 22:1; V Mj. 8:2).
Bóg testował faraona:
Potem zwołał Mojżesz całego Izraela i rzekł do niego: Wy widzieliście wszystko, co w ziemi egipskiej uczynił Pan na waszych oczach faraonowi i wszystkim jego sługom, i całej jego ziemi, te wielkie doświadczenia, które oglądały twoje oczy, te znaki i wielkie cuda (V Mj. 29:1-2; por. V Mj. 7:19; 4:27-34).
Bóg testuje swój lud
20 I zapłonął gniew Pana przeciwko Izraelowi, więc mówił: Ponieważ naród ten przekroczył postanowienia przymierza ze mną, jakie zawarłem z ich ojcami, i nie usłuchali głosu mojego, 21 więc i Ja nie wypędzę już przed nimi żadnego z narodów, jakie pozostawił Jozue, gdy umierał, 22 aby przez nie doświadczyć Izraela, czy będą strzec drogi Pana i po niej kroczyć, jak strzegli jej ich ojcowie, czy nie (Sę. 2:20-22; por. 2 Krn. 32:31).

Izrael wystawia Boga na próbę.
Bóg wybawił Izraela w cudowny sposób z Egiptu, a potem Izrael wystawia Boga na próby, testuje Go, co jest wyrazem tego, że Mu nie ufa (II Mj. 17:7). Na to Bóg wystawia lud Izraela na próby (lub testuje ich). Dlatego to miejsce nazywa się Massa (= miejsce próby).
I nazwał to miejsce Massa i Meriba, ponieważ synowie izraelscy spierali się tam i kusili Pana, mówiąc: Czy jest Pan pośród nas, czy nie? (II Mj. 17:7; por. V Mj. 6:16; Hb. 3:8-9).

Apostoł Paweł komentuje sytuacje Izraela w pustyni i testowanie Pana (1 Kor. 10:1-13). Izrael w Starym Testamencie jest przykładem dla chrześcijan w erze Nowego Testamentu. Nie wolno nam wystawiać Boga na próbę, jak to zrobił lud Izraela (1 Kor. 10:9).

Pokuszenie Jezusa
Zaraz po swoim chrzcie w Jordanie, Jezus przebywał w pustyni, gdzie szatan go kusił (Mt. 4:1-11; Mk. 1:12-13; Łk. 4:1-10). W pustyni, tam gdzie Izrael upadł, Jezus wytrwał i nie poddał się pokuszeniu, nie wystawiał Boga na próbę. Jezus jest prawdziwym Izraelem, który spełnił to, co Izrael historyczny nie był w stanie spełnić.

Także Faryzeusze i uczeni w Piśmie ciągle wystawiali Jezusa na próbę (Ew. Mateusza 16,1; 19,3; 22,18; Ew. Łukasza 10,25).
A oto pewien uczony w zakonie wystąpił i wystawiając go na próbę, rzekł: Nauczycielu, co mam czynić, aby dostąpić żywota wiecznego? (Łk. 10:25).
I przystąpili do niego faryzeusze i saduceusze, i kusząc, prosili go, żeby im pokazał znak z nieba (Mt. 16:1).

Ostatecznie Jezus został pokuszony w Getsemane, by uniknąć ukrzyżowania (Mt. 26:36-46).
39 Potem postąpił nieco dalej, upadł na oblicze swoje, modlił się i mówił: Ojcze mój, jeśli można, niech mnie ten kielich minie; wszakże nie jako Ja chcę, ale jako Ty. (w. 39)
Jezus sam doświadczył tego, czego my nigdy nie będziemy musieli doświadczyć: gniew Boży. Jezus doświadczył też wiele pokuszeń, ale nigdy nie upadł. Jezus zwyciężył i to umożliwia nam modlenie się tą modlitwą. Bóg zbawia nas ponieważ Jezus nie upadł po pokuszeniach, był wierny do końca, spełnił, jako prawdziwy Izrael, wszystko czego lud Izraela nie spełnił. Dlatego możemy zaufać Jezusowi, że da nam życie, mimo naszych upadków po pokuszeniach, ale też, że da nam siłę, aby walczyć i przeciwstawiać się.

Pokuszenie chrześcijan
Pokuszenie jest czymś normalnym w życiu chrześcijańskim.
Apostoł Jakub nawet pisze: Poczytujcie to sobie za najwyższą radość, bracia moi, gdy rozmaite próby przechodzicie (Jak. 1:2).
A trochę dalej pisze:
12 Błogosławiony mąż, który wytrwa w próbie, bo gdy wytrzyma próbę, weźmie wieniec żywota, obiecany przez Boga tym, którzy go miłują. 13 Niechaj nikt, gdy wystawiony jest na pokusę, nie mówi: Przez Boga jestem kuszony; Bóg bowiem nie jest podatny na pokusy ani sam nikogo nie kusi. 14 Lecz każdy bywa kuszony przez własne pożądliwości, które go pociągają i nęcą (Jak. 1:12-14).

Pokuszenie pochodzi od naszych wrogów
Katechizm Heidelberski wymienia trzech śmiertelnych wrogów chrześcijanina.

Szatan
Największym wrogiem jest szatan, który chodzi wokoło jak lew ryczący, szukając kogo by pochłonąć (1 Pio. 5:8).
Szatan chce nas zniszczyć i pragnie, abyśmy upadli w grzech. Ku temu używa najróżniejsze metody i taktykę, aby nas atakować tak, abyśmy zaczęli wątpić. Takie ataki, zasiewające zwątpienie są gorsze niż bezpośredni atak, nienawiść lub prześladowanie.
Szatan ciągle zasiewa wątpliwości w chrześcijanach, np. takie jak: czy Biblia naprawdę zawsze jest prawdą, czy nie ma tam ludzkich myśli o Bogu? Czy nie należy rozumieć pewnych rzeczy w Biblii w inny sposób? Inni wątpią, czy rzeczywiście są zbawieni lub wybrani.
Szatan jest największym kłamcą, często kłamiącym w sposób subtelny. Widać to w raju, kiedy wąż rozmawiał z kobietą. W subtelny sposób przekręcił słowa Boga i działał na emocjach Ewy (I Mj. 3).
Szatan wie, że nie może zwyciężyć Boga ani nie może zniszczyć Bożego Słowa (Mt. 24:35). Doskonale wie o tym, że nie może wyrwać wierzących z rąk Chrystusa (Rz. 8:31-39). Mimo to próbuje chrześcijan osłabić, aby byli mniej efektywni przez ich zwątpienia.
Sami z siebie jesteśmy słabi, o własnych siłach nie jesteśmy w stanie tego wytrzymać, dlatego potrzebujemy Bożej siły, aby przeciwstawiać się szatanowi i jego atakom.

Świat
Innym wrogiem jest świat, czyli ludzie i kultura, odrzucająca Boga. Świat, który uważa, że sam wie lepiej i sam rozwiąże wszystko. Ten świat wymaga, by wszyscy podobnie myśleli, aby wszyscy byli politycznie poprawni. To wielka pułapka dla chrześcijan, co szczególnie widać w kościołach i zborach, które przyjęły już teologię liberalną i towarzyszącą jej moralność (lub lepiej: niemoralność) świata. Przez całą historię Kościoła można obserwować, że kościół jako całość i wielu chrześcijan wpadło w tą pułapkę i zaczęli żyć według zasad świata.
Nie jest to tylko problem tzw. liberalnych kościołów i chrześcijan, dotyczy to także kościołów ewangelikalnych i każdego wierzącego, pragnącego żyć według woli Bożej. Ciągle grozi nam niebezpieczeństwo wpadnięcia w taki rodzaj pułapki.

Nasze ciało
Nasze własne ciało, lub stary człowiek, który ciągle jeszcze istnieje, mimo faktu, że jesteśmy nowym stworzeniem, ma inne pragnienia, niż Boża wola. To jest wróg nie wokół nas, ale wewnątrz nas. Nie pomoże nawet ukrycie się za murami klasztoru, ten wróg jest ciągle w człowieku.
Jako wierzący chcemy naśladować Boga, ale ciągle przeszkadza i pokusza nas nasze własne ciało, kusząc innymi pragnieniami. Apostoł Paweł opisał dosadnie doświadcznie każdego wierzącego: A w członkach swoich dostrzegam inny zakon, który walczy przeciwko zakonowi, uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu, który jest w członkach moich (Rz. 7:23).

Reakcja na zło
Istnieją różne reakcje na problem zła. Jedną z nich jest bagatelizowanie zła. Mimo wiedzy o sile zła, przekonanie, że o własnych siłach jesteśmy w stanie pokonać zło i czynić dobrze. Taka reakcja przypomina pewność w sytuacji pożaru, że nic się nie stanie, tylko będzie trochę cieplej. Związana z tym jest postawa pewności siebie, jaką można obserwować u faryzeuszy. Oni byli pewni, że są sprawiedliwymi i że nie wpadną w grzech, ale właśnie ta pycha stanowiła ich największy grzech.
Inną reakcją jest dostrzeganie wszędzie tylko zła. Jeśli uświadomisz sobie, że istnieje zło, silniejsze niż my, możemy wpaść łatwo w niebezpieczeństwo, że będziemy widzieć wszędzie ‘demony’ i zło zdominuje nasze życie.

Wierzący musi być świadomy realności zła, ale także realności zwycięstwa nad nim, które jest w Chrystusie. Zło jest obecne w świecie wokół nas, ale też w nas samych. Musimy traktować szatana poważnie, ale nie w taki sposób, że będziemy żyć w ciągłym lęku przed nim.
Wierzący konfrontuje zło z mocą Królestwa Bożego. Dlatego modli się, mając pewność, że Chrystus zwyciężył zło, dał nam wieczne życie z Bogiem, co oznacza, że kiedyś, w nowym stworzeniu, zostaniemy ostatecznie wyzwoleni od zła i grzechu.
Zło jest rzeczywistością, ale zwycięstwo Chrystusa na krzyżu też nią jest! Modlitwa oznacza też wyznanie, że wierzę w Prawdę zwycięstwa Jezusa Chrystusa nad grzechem, szatanem i śmiercią.

Dlaczego prosimy Boga, aby nie prowadził nas w pokuszenia?
Pismo Święte jest jasne: Bóg nikogo nie pokusza:
Niechaj nikt, gdy wystawiony jest na pokusę, nie mówi: Przez Boga jestem kuszony; Bóg bowiem nie jest podatny na pokusy ani sam nikogo nie kusi. Lecz każdy bywa kuszony przez własne pożądliwości, które go pociągają i nęcą; potem, gdy pożądliwość pocznie, rodzi grzech, a gdy grzech dojrzeje, rodzi śmierć (Jak. 1:13-15).

Jeśli ktoś wpadnie w grzechu, dzieje się to przez jego własne pożądania, nigdy nie można obwiniać za to Boga.
Nie prosimy zatem o to, aby Bóg nie prowadził nas w pokuszenia, lecz prosimy o to, aby On nie opuścił nas w momencie pokuszenia i aby dał nam siłę, byśmy mogli przeciwstawić się i wytrwać w Jego Słowie i miłości.

Nie prosimy, aby Bóg ochronił nas od tego, że spotka nas pokuszenie. Żyjemy w świecie pełnym pokus a największe pokuszenie znajdują się w naszych sercach. W takiej rzeczywistości musimy żyć dopóki Jezus nie powróci na Sąd Ostateczny.
Prosimy o to, aby Bóg bezpiecznie przeprowadził nas przez pokuszenia, wiedząc, że nawet gdy wpadniemy w zwątpienie lub w grzech, możemy żyć z łaski dzięki której także ten grzech jest nam przebaczony w Jezusie Chrystusie.


08 January 2020

Galacjan 3:1-14

List do Galicjan jest listem apologetycznym (tzn. broniącym przed zarzutami).
W trzecim rozdziale Listu do Galacjan Apostoł Paweł wprowadza do jednego z głównych teamtów listu, mianowicie: Zakon (Prawo Mojżeszowe) nie jest zasadniczym warunkiem do bycia chrześcijaninem, innymi słowy: chrześcijanin nie musi najpierw stać się Żydem (poprzez obrzezanie). W dalszej części listu (3:1-4:11) Apostoł rozwija ten temat.

Paweł używa bardzo emocjonalnego, prawie agresywnego, języka. Nie nazywa czytelników już ‘braćmi’ (por. Gal. 1:1) lecz Galacjanami (czyli: mieszkańcami rejonu Galacji, którymi byli prawdopodobnie Celtowie). Zadaje, w pięciu wersetach, jedno po drugim sześć oskarżających pytań. To znana forma greckiej i rzymskiej literatury (tzw. diatribe), często uzywana przez Pawła (np. w Rz. 3:1-9, 27-31).
Pierwsze słowa są wyjątkowe ostre: O nierozumni Galacjanie, któż was omamił? Wyraz tłumaczony, jako nierozumni w oryginale greckim jest bardziej ostrym słowem głupi, co nie znaczy, że możliwości intelektualne odbiorców są ograniczone, ale raczej, że nie korzystają ze swoich możliwości umysłowych, z własnej winy zachowują się „głupio”.  
Wyraz omamił można też tłumaczyć jako oczarował, co oznacza zazwyczaj czarowanie związane z magią. Apostoł używa tu hellenistycznej formy retorycznej, stosowanej najczęściej w tego typu okoliczności, w której zwracasz się do przeciwników. Nie należy więc tego rozumieć w ten sposób, że Galacjanie rzeczywiście mieli kontakt z czarownikami. Należy raczej rozumieć jako: kto wam zamieszał w głowach, albo mocniej – zwariowaliście!? Tak jak w wersecie 3: tak nierozumni jesteście? Grecy rzeczywiście uważali Celtów, mieszkających w rejonie Galacji, za głupich. Ci Celtowie byli także znani z magii i praktyk czarodziejskich.

Jak w wielu innych miejscach listów Apostoła Pawła, także tutaj widzimy przeciwieństwa: uczynki prawa i wiary, oraz duch i ciało. Nie należy przez to wnioskować, że ciało lub cielesne życie jest samo w sobie złe! Paweł używa tu greckiego słowa sarx (w. 3), oznaczającego ciało. W listach Pawła może oznaczać cielesne ciało, ale bardzo często oznacza starego człowieka, czyli bezbożnego człowieka, lub to co jest moralnie złe. Apostoł prezentuje tu przeciwstawienie życia w Chrystusie (w duchu) do życia w ciele, czyli bez Chrystusa. Szukanie usprawiedliwienia przez uczynki oznacza także życie w ciele, czyli życie bez Chrystusa (por. Gal. 5:12-19, Rz. 7:5). Odpowiedź na retoryczne pytanie w w. 5 jest zupełnie wyraźna: przez słuchanie w wierze, chrześcijanie otrzymali Ducha.
Ton Apostoła jest dość emocjonalny, gdyż nie rozumie, jak to możliwe, że Galacjanie, którzy wcześniej słyszeli dobrą nowinę Ewangelii i otrzymali Ducha Świętego, tak szybko odpadli i zapomnieli czym jest Ewangelia. Ostry emocjonalny ton Apostoła jest wyrazem jego miłości i troski o Galacjan.

Obietnica dla Abrahama
Następnie Apostoł atakuje opinię przeciwników (czyli żydowskich chrześcijan, którzy wymagali obrzezania od chrześcijan wywodzących się z pogan) w szczególny sposób. Nie twierdzi, że chcą trzymać się starego Zakonu, który już nie jest ważny, lecz udowadnia, że Bóg od zawsze pragnie ratować poprzez wiarę. Abraham był sprawiedliwym wobec Boga tylko przez swoją wiarę. Zakon (Prawo Mojżeszowe) i obrzezanie nie odgrywały w tym żadnej roli. Chrześcijanie pogańskiego pochodzenia stali się dziećmi Abrahama, tylko przez wiarę. Nie musieli najpierw stać się Żydami, bez obrzezania należą do potomstwa Abrahama, do ludu Bożego.

W wersecie 8 czytamy, że Ewangelia została uprzednio zapowiedziana Abrahamowi. Jaka jest ta Ewangelia zapowiedziana Abrahamowi? Nie jest to zapowiedź indywidualnego zbawienia człowieka, lecz to, że w Abrahamie będą błogosławione wszystkie narody (I Mj. 12:3).
Całe Pismo Święte jest historią tego, jak to stało się prawdą. To opowieść o drodze Izraela, o tym jak Izrael został wybawiony z Egiptu, a potem wiele razy od innych wrogów. Opowiada, jak ostatecznie błogosławieństwo dociera do wszystkich poprzez śmierć Jezusa i jego zmartwychwstanie. Mówi o tym, jak w Chrystusie powstaje nowa rodzina Abrahama, zawierająca jako dzieci zarówno Żydów jak i pogan. Ta rodzina ma szczególną, wyróżniającą cechę - mianowicie wiarę w Chrystusa.
Jeśli mówimy o Ewangelii, definiujemy ją często jako (moje) zbawienie i usprawiedliwienie przez (moją) wiarę. Jednak to nie jest Ewangelia, lecz jej skutek. Sama Ewangelia oznacza Dobrą Nowinę, mianowicie publiczne ogłoszenie, że Jezus z Nazaretu jest Mesjaszem, to znaczy, że jest najwyższym Królem wszechświata, Jezus Chrystus jest zwycięzcą. Innymi słowy: Ewangelia jest ogłoszeniem, że zaczyna się Królestwo Boże. Zbawienie i usprawiedliwienie z wiary jest dla tych, którzy poddają się Królowi Jezusowi, którzy są w Chrystusie. Znakiem wiary rodziny Abrahama jest bycie w Chrystusie.

Abraham był sprawiedliwym poprzez swoją wiarę (I Mj. 15:6). Według żydowskiej tradycji należało to łączyć z nakazem obrzezania (I Mj. 17:4-14). Czyli, obrzezanie byłoby tak samo potrzebne jak wiara. Apostoł Paweł natomiast mocno podkreśla fakt, że Abraham był usprawiedliwionym bez jakichkolwiek uczynków Zakonu, lecz tylko i wyłącznie przez swoją wiarę, będącą odpowiedzią na obietnicę Bożą (por. Gal. 3:17). Obrzezanie było skutkiem wiary i usprawiedliwienia, nie odwrotnie.


Fałszywi nauczyciele działając w zborach chrześcijańskich w Galacji podkreślali fakt, że należy utrzymać Zakon (Prawo Boże). Podkreślali oni, zgodnie z tradycja żydowską, też słowa, które Bóg powiedział Abrahamowi, takie jak: w tobie (I Mj. 12:3), w potomstwie twoim (Rdz 22:18; 26:4). Apostoł Paweł natomiast podkreśla, że wszystkie narody ziemi (I Mj. 18:18; 22:18; 26:4) i wszystkie plemiona ziemi (I Mj. 12:3: 28:14) są włączone w błogosławieństwo Abrahama.
W wielu miejscach Starego Testamentu możemy dostrzec, że Bóg pragnie zbawić nie tylko Izrael, ale także i pogan nie pochodzących etnicznie od Abrahama (np. Rz. 15:9-12 zawierając cytaty z Ps. 18:49; 2 Sam. 22:50; V Mj. 32:43; Ps. 117; Iz. 11:10).
Decydująca jest wiara. Jakie zatem niemądre przyczyny skłaniają Galacjan do tego, żeby odwrócić zwolnienie dane przez Chrystusa i powrócić do utrzymania Zakonu!?

Prawo i wiara
Apostoł Paweł wyraźnie wskazuje kontrast miedzy tymi, którzy polegają na uczynkach zakonu (w. 10), a tymi, którzy są ludźmi wiary, albo lepiej oddając grecki tekst: którzy polegają na wierze (w. 9). Nie chodzi tu o ogólną różnicę (przeciwieństwo) między Żydami a chrześcijanami, lecz chodzi o przeciwieństwo między tymi, którzy odrzucają Chrystusa, uważając, że obrzezanie i Zakon są decydujące, a tymi, którzy w wierze są w Chrystusie.
Wyraz księga zakonu (lub Księga Prawa, w. 10), jest typowy. Wskazuje na to, że nie chodzi o cały Stary Testament (który zawiera wiele obietnic), ale tylko o zakon, czyli o Prawo Mojżeszowe, które jasno stwierdza, że ten, który nie spełni go, jest przeklęty. Cytaty ze Starego Testamentu mówiące o przekleństwie (V Mj. 27:26 w w. 10; III Mj. 18:5 w w. 12; V Mj. 21:31 w w. 13) prawdopodobnie były używane przez przeciwników Pawła. Tymi właśnie tekstami Apostoł udowadnia, że spełnienie Zakonu nie prowadzi do zbawienia.
Nakaz spełnienia zakonu nie był ograniczony do kilku wybranych praw. Jeśli już, to całe Prawo Mojżeszowe, a wtedy każde, nawet najmniejsze przekroczenie oznacza przekleństwo. A nie tylko prawa dotyczące jedzenia i obrzezania, jak nauczali przeciwnicy Pawła.
W wersecie 11 Apostoł cytuje znany fragment Księgi Habakuka (por. Rz. 1:17), aby podkreślić, że nie spełnienie prawa, lecz wiara jest konieczna, aby być usprawiedliwionym. Kontrast jest wielki: z Prawa nie otrzymujesz sprawiedliwości, lecz tylko przekleństwa (3:10), lecz z wiary jest sprawiedliwość (3:11).

Izrael był pod Zakonem (II Mj. 24:3-7) a każdy, kto jest pod zakonem (pod Prawem Bożym), musi akceptować zagrożenia przekleństwa za nie spełnienie Prawa, ponieważ każde przekroczenie Prawa oznacza przekleństwo. Apostoł podkreśla ten fakt cytując z V Księgi Mojżeszowej 27:26.
Żaden człowiek nie był w stanie spełnić Zakonu, żaden człowiek nie może żyć zgodnie z Zakonem, co oznacza, że każdy człowiek jest przeklęty. Tylko Pan Jezus w sposób doskonały spełnił Prawo Boże (por. w. 12). Jezus, będąc sprawiedliwy i bez grzechu, stał się dla nas przekleństwem, ponieważ poprzez swoją śmierć wziął na siebie przekleństwa przekroczenia Prawa, aby każdy, kto w Niego wierzy stał się wolnym.
Dla Żydów było to skandaliczne: ukrzyżowanego Mesjasza uważali za bluźnierstwo. Nie rozumieli, jak może być obiecanym Mesjaszem i zarazem przeklętym przez Boga. Także dzisiaj wiara w ukrzyżowanego Chrystusa jest dla wielu ‘skandalem’.
Chrystus był na krzyżu przeklęty w sposób ‘zastępczy’ za nas (por. 2 Kor. 5:21). Wszyscy, którzy wierzą zostali przez Niego wyzwoleni od przekleństwa Prawa. Ci natomiast, którzy odrzucają Chrystusa i nie wierzą nadal są zagrożeni przekleństwem. Przez wieki poganie byli wykluczeni, przeklęci, ponieważ żyli bez Zakonu, lecz w Chrystusie zostali wyzwoleni i błogosławieni, jak Bóg obiecał to Abrahamowi.

Zastosowanie
Jako protestanci wierzymy w usprawiedliwienie tylko przez wiarę i odrzucamy idee, że uczynki są potrzebne do usprawiedliwienia. Jednak w praktyce wygląda to często inaczej. Często chcemy, jak Galacjanie, uzupełnić Ewangelię. Podobnie jak ówcześni wierzący w Galacji współcześnie istnieje często w protestanckich zborach silny nacisk na pewny styl życia, na pewne zachowania, np. darowanie dziesięciny, odmawianie alkoholu, itp. Towarzyszy temu często myśl (świadoma lub nie), że nie możesz być dobrym chrześcijaninem, jeśli nie zachowujesz się tak jak jest to w grupie wymagane. Te rzeczy są istotne, ale nie stanowią fundamentu życia chrześcijańskiego. Niejednokrotnie stawia się je jako pierwszorzędne sprawy i powstaje społeczna presja, aby się z tym zgodzić. W ten sposób reguły (Prawo) mogą stać się ważniejsze niż Ewangelia. Taka dokładnie sytuacja społecznej presji istniała w Galacji.
Zbawienie jest jedynie z łaski przez wiarę. Oczywiście skutkiem wiary jest chrześcijański styl życia; skutkiem, ale nie jej fundamentem. W momencie, kiedy rzeczy te staną się pierwszorzędne, funkcjonują one jako uczynki potrzebne do zbawienia. Trzeba przy tym mieć szczególną cierpliwość do nowonarodzonych w wierze, zazwyczaj potrzebujących czasu, aby przywyknąć do chrześcijańskiego stylu życiu.
Ważnym przy tym jest, że mimo błędów i niebiblijnej nauki dotyczącej usprawiedliwienia, Apostoł Paweł uznaje Galacjan nadal za chrześcijan, którzy otrzymali Ducha Świętego (3:2).