Podstawowe zasady interpretacji

Seria: Jak czytać Biblię? 

Zanim przystąpimy do badania, jak we właściwy sposób czytać i rozumieć Pismo Święte, dobrze jest zastanawić się nad następujacymi zasadami.[1]

1.         Czytaj Pismo Święte

Wydaje się logicznym, że należy czytać księgę, którą studiujesz. Jednak wielu chrześcijan mówi o Biblii, czyta książki o Biblii, ale zapomina czytać jej samej. Poświęca większość czasu czytaniu innych książek o Biblii, a już nie ma czasu na czytanie samej Biblii. Powinneś zacząć od czytania samego Słowa Bożego. Nawet jeśli nie od razu rozumiesz, co czytasz, czytaj dalej.

Biblia jest Słowem Bożym, dającym życie. Słowo Boże samo siebie wyjaśnia, chociaż nie oznacza to, że od razu rozumiemy wszystko. Często potrzebne jest więcej studiowania.

2.         Interpretacja Pisma Świętego jest możliwa

Interpretacja i rozumienie Biblii nie jest czymś magicznym lub niemożliwym, ponieważ została napisana w normalnym codziennym języku tego czasu. Bóg objawił się, abyśmy mogli Go poznać. To ma tylko sens, jeśli Bóg objawia się w sposób dla nas zrozumiały.

Nauczyć się interpretowania Biblii nie oznacza, że uczysz się kilku tajnych metod, aby dojść do  znaczenia. Nie szukamy jakiegoś tajnego kodu w tekście, którego inni nie widzieli. Czytamy Pismo Święte i uczymy się je rozumieć we właściwy sposób.  

3.         Źródła informacji w tekście

Każdy, kto stara się zrozumieć tekst, posiada tylko cztery źródła informacji o tekście:

§  Znaczenie pojedynczych wyrazów i zdań

Ważnym jest, aby dobrze zrozumieć znaczenie wyrazu w tym miejscu. Wyraz może mieć więcej znaczeń, ale jest jasnym dla słuchacza lub czytelnika, o jakie znaczenie chodzi, co autor chce komunikować. Gdyby tak nie było, komunikacja stałaby się niemożliwa.

§  Miejsce twierdzenia w kontekście

Każdy wyraz, zdanie, twierdzenie ma konkretne i celowe miejsce w kontekście, jest związane z poprzednimi i następującymi wyrazami i zdaniami. Ważnym jest, aby zrozumieć, w jaki sposób twierdzenie jest związane z resztą tekstu.

§  Nauczanie Biblii w całości

Dzisiaj powszechnym jest twierdzenie, że Biblia jest produktem długiego procesu powstania w którym było zaangażowanych wielu autorów, co oznacza, że może zaprzeczać sobie. Wierzymy jednak, że całe Pismo Święte jest ostatecznie nieomylnym Słowem Bożym, które tworzy jedność i nie zaprzecza sobie. Zrozumienie przesłania całej Biblii wymaga czasu, i możemy nieraz mieć problemy z rozumieniem, mimo to, główne przesłanie Biblii jest wyraźne i jednoznaczne.

§  Informacje dotyczące tła historycznego i kulturowego

Dodatkowe informacje dotyczące tła historycznego i kulturowego są często pomocne, ale raczej nie są konieczne do zrozumienia tekstu. Dobrze jest posiadać wiarygodny podręcznik lub słownik, który daje te informacje a także atlas biblijny. Jednak wiele publikacji (książki, internet) na ten temat jest spekulacyjnych, niewiarygodnych i nie pomaga lub nawet prowadzi w złym kierunku.

4.         Argumenty broniące interpretacji

Teksty Biblii zostają interpretowane i zastosowane na różne sposoby. Dlatego ważnym jest, abyś miał dobre i jasne argumenty broniące twojej interpretacji. Nie jest pomocnym, tylko powtarzanie opinii innych, należy rozumieć argumenty dla swej opinii. Nie jest pomocnym twierdzić „Moim zdaniem tekst znaczy…”, lecz raczej powinieneś podać argumenty, dlateczego uważas, że takie jest znaczenie tekstu.

Należy argumentować, dlateczego rozumiesz tekst inaczej niż inni. Argumenty mają przekonać do konkretnego stanowiska i udowodnić, że dana interpretacja jest właściwa. Jest to szczególnie ważne przy trudnych tekstach, o których powstało wiele kontrowersji.

5.         Tekst ma tylko jedno znaczenie

Każdy tekst ma normalnie tylko jedno znaczenie, chociaż zastosowań może być więcej. Komunikacja ma tylko sens, jeśli jest jednoznaczna i można rozumieć, jakie jest znaczenie. nie jest możliwym, że tekst może jednocześnie oznaczać dwie przeciwne rzeczy. Nie jest możliwym, że np. Biblia naucza jednocześnie predestynacji przed założeniem świata, oraz to, że człowiek z wolnej woli może przyjąć Ewangelię. Są teksty, które mają podwójne znaczenie, jak np. w sytuacji gry słów, ironii itp. Jednak wtedy dodatkowe znaczenie jest częścią znaczenia (w innej części kursu omawiamy te teksty).

Każdy raz, kiedy apostołowie wyjaśniają tekst ze Starego Testamentu, podkreślają, że tekst ma tylko jedno znaczenie (por. np. 1 Kor. 5:9; Gal. 3:16; Mat. 5:21).

Jest możliwym, że znaczenie tekstu jest złożone i skomplikowane. Autor może używać różnych figur retorycznych, jak np. gry słów. Jednak tekst ma tylko jedno znaczenie, które jest przesłaniem autora tekstu. Tekst Pisma Świętego ma wiele możliwych zastosowań dla różnych ludzi i zborów w różnych sytuacjach i czasach.

6.         Gatunek literacki

Biblia jest napisana w różnych gatunkach literackich, jak np. narracja (opowieść), poezja, literatura mądrościowa, proroctwa, list, lub literatura apokaliptyczna. Wszystko jest Słowem Bożym i naucza nas (2 Tym. 3:16). Dlatego ważnym jest, aby mieć świadomość, w jakim gatunku literackim napisany jest dany tekst. Rozumienie gatunku literackiego pomaga nam w rozumieniu tekstu we właściwy sposób. Prawda zostaje np. w inny sposób przekazana w poezji niż w opowieści. Wizja prorocka w inny sposób przekazuje Prawdę niż list apostoła.

Przypowieści są radami, nie są obietnicami, które zawsze się spełniają. Np. Przyp. 10:4 nie oznacza, że leniwy nigdy nie bogaty.

Narracja opowiada to, co się działo. Nie jest tylko neutralną relacją, przekazaniem faktów, każdy kto odpowiada coś, wybiera to, co opowiada, a co nie, opowiada z pewnej perspektywy itd. Opowieść w Biblii nie oznacza, że to, co zostało odpowiedziane jest dobre i godne naśladowania, często Biblia opowiada o grzesznym zachowaniu człowieka i tego konsekwencjach. Biblia nie uczy, że ofiara Jefty była dobry (Sę 11), tak samo jak Ew. Jana 2:10 nie oznacza, że pijaństwo jest dobre.

Gatunki literackie w Biblii pokazują podobieństwa do gatunków literackich w literaturze pozabiblijnej, ale należy mieć świadomość, że też istnieją różnice.

W innym kursie wyjaśniamy w jaki sposób należy interpretować poszczególne gatunki literackich.

Na następnej lekcji kontynuujemy omawianie podstawowych zasad.

---

[1] Zasady te są adaptowane z: Wayne Grudem, “Right and Wrong Interpretation of the Bible: Some Suggestions for Pastors and Bible Teachers,” Chapter 4 (pp. 54-75) w: Leland Ryken and Todd Wilson, eds., Preach the Word. Essays on Expository Preaching. In Honor of H. Kent Hughes (Wheaton: Crossway, 2007).  Pełny tekst rozdziału można też znaleźć tu: https://www.monergism.com/right-and-wrong-interpretation-bible-some-suggestions-pastors-and-bible-teachers. Także skorzystano z: Robert L. Plummer, 40 Questions About Interpreting the Bible, s. 95-107.  

Pomocne podsumowanie punktów można znaleźć tu: Thabiti Anyabwile, „10 Tips from Grudem on Bible Interpretation,” (The Gospel Coalition, July 7, 2008): https://www.thegospelcoalition.org/blogs/thabiti-anyabwile/10-tips-from-grudem-on-bible/.

Egzegeza i hermeneutyka

Seria: Jak czytać i rozumieć Biblię?

 

Neutralna interpretacja?

Myślenie, że możemy w sposób neutralny podejść do tekstu i interpretacji jest błędny. Każdy ma wstępne założenie i to decyduje o tym, w jaki sposób dojdziemy do tekstu.

Holendersko-amerykański reformowany teolog Cornelis van Til podkreślał, że istnieje antyteza, innymi słowami, że istnieje zasadnicza różnica między wierzącym a niewierzącym.[1] To pojęcie ma dużo znaczenia, gdyż wierzący i niewierzący mają zupełne inne podejście do Biblii. Dla niewierzących Biblia stanowi historyczną i religijną księgę napisaną przez ludzkich autorów, którzy mogą się mylić. Dla nich Biblia jest księgą opisująca, jak ludzie kiedyś widzieli lub doświadczali swoją wiarę. Dla wierzącego natomiast Biblia jest nieomylnym Słowem Bożym, objawieniem samego Boga Stworzyciela, w której objawił historię zbawienia, Ewangelię Jezusa Chrystusa.

W interpretacji Pisma Świętego używamy metody świeckiej hermeneutyki, ale należy przy tym mieć świadomość, że istnieje zasadnicza różnica miedzy wierzącymi a niewierzącymi. Poza tym należy mieć świadomość, że Biblii nie można postrzegać i interpretować jak inne teksty literackie lub historyczne. Biblia nie jest księgą mówiącą o Bogu lub o wierze, Biblia też nie zawiera Słowa Bożego (zapisanego przez ludzi), lecz Biblia jest Słowem Bożym, co oznacza, że jest nieomylnie i ma autorytet.

Koło hermeneutyczne

Słowo Boże jest nieomylne i stanowi Prawo Boże. Dlatego Biblia jest najwyższym autorytetem dla człowieka i źródłem zasad hermeneutycznych, używanych do interpretowania Biblii. Wydaje się może, że jest to zamknięte koło: zasady, które pochodzą z Biblii potwierdzają, że Biblia jest prawdą, a Biblia potwierdza, że zasady biblijne są prawdą.

Skoro neutralne podejście do tekstu jest niemożliwe i każdy ma wstępne założenia, musimy też wnioskować, że zasady interpretacji nie są neutralne.

Historia badania literatury pokazuje, że w każdym czasie inaczej interpretowano literaturę z powodu zmieniającej się kultury i założeń wstępnych. Tak samo niektórzy teologowie i chrześcijanie interpretują inaczej Pismo Święte, niż np. 100 lat temu. Obecnie w pewnych kręgach przyjmuje się, by uznawać, że Biblia nie zakazuje ślubów homoseksualnych itp. w ten sposób zmienia się znaczenie dla wierzącego. Pismo Święte jest jednak stałe. Słowo Boże nie zmienia się, nie ma dzisiaj innego znaczenia w życiu niż w przeszłości.

Dlatego należy szukać zasady interpretacji w samym Piśmie Świętym, zamiast w kulturze i nauce, zmieniających się w każdym pokoleniu. Dlatego nie mamy innego wyjścia, potrzebujemy Biblii, jako przewodnika, aby móc oczyścić nasze zasady hermeneutyczne.[2]

Niewierzący twierdzą, że autorzy tekstu Biblii pisali w swoich kontekstach kulturowych i historycznych, dlatego należy, według nich, nie traktować ich w sposób absolutny, lecz wyciągać prawdy z tych historycznych tekstów. W ten sposób wielu usuwa z przesłania Biblii wszystko, co nie jest akceptowane w obecnej kulturze, skutkiem tego kościół staje się podobny do otaczającej go kultury.

Egzegeza, hermeneutyka i teologia

Do właściwego zrozumienia Pisma Świętego niezbedna jest egzegeza, hermeneutyka i teologia. Egzegeza skupia się na konkretnym tekscie, hermeneutyka na metodach interpretacji a teologia na tematach teologicznych.[3]

Jeśli jeden z tych elementów zbyt dominuje, powstają poważne problemy w interpretacji.

       Egzegeza                                                                    teologia               

 

                                                                             hermeneutyka

Powyższy schemat należy rozumieć w sposób następujący:

Egzegeza àteologia: egzegeza pomaga, aby budować właściwą teologię na konkretnych tekstach.

Teologia à egzegeza: teologia pomaga, aby nie zapomnieć o teologicznej jedności. Teologia pomaga nam rozumieć Trójcę Świętą.

Egzegeza à hermeneutyka: biblijne przykłady interpretacji pomagają w rozumieniu, np. inne twierdzenia w Biblii o Bogu pomagają zrozumieć nam tekst.

Hermeneutyka à egzegeza: hermeneutyka podaje reguły, jak interpretować konkretny tekst.

Teologia à hermeneutyka: doktryna o człowieku, o Bogu, o grzechu. Teologia pomaga nam, aby jasno i jednoznacznie określić teologię w tekście.

Hermeneutyka à teologia: hermeneutyka daje reguły, aby budować dobrą i biblijną teologię.

Interpretacja i znaczenie

Interpretacja oznacza wyrażenie znaczenia tekstu poprzez słowo lub pismo.[4] Ta definicja zakłada, że istnieje poprawna i niepoprawna interpretacja jakiegokolwiek tekstu. Poprawna interpretacja oznacza, że wyrażamy znaczenie tekstu zgodnie z tym, co autor chciał komunikować.[5] Niepoprawna interpretacja jest wyrażeniem czegoś innego, niż autor chciał komunikować, jako jego zdanie.

Przy czytaniu, zawsze czytamy i rozumiemy pojedyncze słowa i zdania w ich kontekście, czyli w relacji z innymi słowami, frazami i zdaniami. Zawsze chcemy zrozumieć, co autor miał na myśli, chociaż ten proces jest zazwyczaj nieświadomy.

Przy każdym tekście decydujemy, w jaki sposób czytamy i intepretujemy. Jeśli jestem w sklepie to nie będę interpretować listy zakupów, jako wiersz. Jeśli czytam poezję, nie traktuje jej jako opowieść, opisujacą prawdziwe wydarzenia. Jeśli czytam bajkę, wiem, że opisane wydarzenia nie są prawdą w sensie historycznym, ale że bajka komunikuje inny rodzaj prawdy (np. morał).

Zazwyczaj nie musimy długo zastanawiać się, ponieważ rozpoznajemy gatunki literackie tekstu (lista zakupów, artykuł w gazecie, poezja, bajka, opowieść, itp.).

Problemem jest, że wielu chrześcijan, którzy w codziennym życiu są w stanie doskonale rozróżnić różne rodzaje tekstów i odpowiednio je zinterpretować, kiedy czytają Biblii nagle już nie rozróżniają między gatunkami literackimi twierdząc, że należy wszystko czytać dosłownie.

Egzegeza

Egzegeza oznacza znalezienie znaczenia poszczególnych tekstów w ich oryginalnym kontekście.[6] Egzegeza to uważne, systematyczne studiowane Pisma mające na celu odkrycie pierwotnego znaczenia tekstu.[7] Egzegeza próbuje więc odkryć, jak pierwsi słuchacze rozumieli dany tekst oraz co autor chciał komunikować pierwszym słuchaczom.

Egzegeza zakłada dobrą znajomość języka, w którym tekst został napisany (w przypadku Biblii: hebrajski, aramejski i grecki). Większość chrześcijan nie posiada takiej znajomości, co nie oznacza, że nie są w stanie dojść do znaczenia tekstu. Należy tylko mieć świadomość, że nie jesteśmy specjalistami, więc nie możemy myśleć, że samodzielnie rozwiążemy wszystkie problemy w interpretacji.

Zanim skorzystamy z pomocy specjalistów (np. komentarzy lub innych książek), powinniśmy sami przeczytać tekst gruntownie i więcej razy. Przy uważnym czytaniu tekstu oraz jego kontekstu (czyli całej księgi, w której występuje dany tekst), jesteśmy sami już w stanie odkryć wiele, co pomaga nam rozumieć tekst.

Musimy uczyć się myśleć w sposób egzegetyczny.[8] Kluczem do tego jest, aby uczyć się samodzielnie czytać tekst dokładnie i zadawać właściwe pytania, aby dojść do znaczenia. Problemem jest, że wiele osób nie umie dobrze czytać ze zrozumieniem i to jest czestym powodem złego rozumienia.

W innych częściach tego kursu oraz w następnym kursie pokazujemy, jak można w taki sposób czytać tekst, aby dojść do zrozumienia.

Hermeneutyka

Hermeneutyka zajmuje się zasadami i praktyką procesu interpretacji[9] oraz tym, jak możemy znaleźć znaczenie w tekście[10]. Nie chodzi tylko o znaczenie dla pierwszych słuchaczy, ale też dla nas dzisiaj w naszej sytuacji.

Czytamy Biblię, nie po to, aby zaspokoić naszą ciekawość o dawnych czasach lub religiach, lecz czytamy, ponieważ jest to Słowo Boże, w którym Bóg Stworzyciel objawił się nam. Ponieważ Biblia jest Słowem Bożym, ma to znaczenie dla nas dzisiaj, gdyż w ten sposób Bóg objawił Kim jest, kim my jesteśmy, jaka jest nasza sytuacja oraz jak możemy zostać zbawieni i pojednani z Nim.

W hermeneutyce chcemy kontekstualizować tekst. To znaczy, że, po ustaleniu znaczenia tekstu dla autora i dla pierwszych słuchaczy, chcemy ustalić, jakie znaczenie i przesłanie tekst ma dla nas dzisiaj w naszym kontekście, w naszej kulturze i sytuacji.

Niestety zbyt wielu chrześcijan uważa, że nie ma potrzeby egzegezy. Od razu zastosowują tekst Biblii do siebie i do swojej sytuacji, co często prowadzi do problemów i głoszenia nauczania niezgodnego z Biblią.

Wśród liberalnej teologii popularny jest postmodernistyczny nurt hermeneutyczny, głoszący, że to czytelnik daje (lub dodaje) znaczenie do tekstu. W ten sposób interpretacja jest bardzo subiektywna i tekst może mieć całkiem inne znaczenie niż to co autor miał to na myśli.[11]

Niestety takie podejście, chociaż raczej nieświadome, można też postrzegać wśród konserwatywnych i ewangelikalnych chrześcijan. Każda interpretacja tekstu, która dodaje znaczenie do tekstu, którego tekst pierwotny nie miał, jest fałszywą interpretacją.

Nigdy nie możemy zapomnieć, że tekst Biblii nie może oznaczać czegoś, czego nigdy nie oznaczał.[12] Dlatego zawsze musimy odkryć to znaczenie zamiast wkładania do tekstu znaczenia, które nam pasuje, lub nam się wydaje właściwe. Nie my jesteśmy standardem prawdy tekstu, lecz autor tekstu ustala jego znaczenie.

To nie zaprzecza faktowi, że tekst może mieć głębsze znaczenie, lub więcej znaczeń, ale to musi wynikać z samego tekstu Biblii w kontekście całego Pisma Świętego. Np., prorok w Starym Testamencie głosząc nadejście Mesjasza, nie wiedział w szczegółach, Kim on dokładnie będzie a o ukrzyżowaniu w ogóle nie myślał; w świetle Nowego Testamentu mamy głębsze rozumienie tekstu niż sam prorok. Jednak taka interpretacja została dana przez same Pismo, czyli przez ostatecznego Autora Pisma Świętego, którym jest Bóg. 

Podsumowując prezentujemy poniżej kilka błędów w interpretacji Biblii:

Ø  Zastosowanie bez egzegezy.

Chrześcijan próbuje żyć według Słowa Bożego, bez dokładnego badania, co tekst naprawdę oznacza. Jest to bardzo powszechny problem, który może mieć daleko idące konsekwencje.

Ø  Zastosowanie bez rozumienia tekstu

Chrześcijanin może szukać w Biblii tekstów, które ‘udowadniają’ jego twierdzenia, udowadniają to, w co już wierzył. Wtedy nie Biblia decyduje o tym, jak wierzy, lecz odwrotnie, dopasowuje Biblię do swoich poglądów. Nieraz twierdzenie, które wierzący chce udowadnić jest samo w sobie dobre, i wydaje się wtedy nieszkodliwe. Mimo to jest to niebezpieczne, gdyż udowadnia rzeczy w Biblii, których ona wcale nie uczy.

Ø  Egzegeza bez zastosowania

Chrześcijan może próbować zrozumieć tekst w jego oryginalnym kontekście, ale nic dalej z tym nie robi. Rozumienie Biblii może być właściwe, ale nie jest wtedy niczym więcej niż teoretyczną wiedzą nie posiadającą znaczenia dla jego życia i wiary.

W innych miejscach omawiamy bardziej obszernie te problemy.

Artykuł w formacie PDF tutaj.

---

[1] Vern Poythress, „Biblical Hermeneutics,” s. 9 w: Lillback, ed., Seeing Christ in All of Scripture (Philadelphia: WSP, 2016). 

[2] Poythress, “Biblical Hermeneutics,” s. 12.

[3] Poythress, Powerpoint do kursu hermeneutyki: “Foundations in Biblical Interpretation” pt 2, Materiały kursu można znaleźć tu: http://campus.wts.edu/~vpoythress/nt123/nt123.html

[4] Robert L. Plummer, 40 Questions About Interpreting the Bible, s. 79.

[5] Obecnie w hermeneutyce istnieją różne szkoły, niektórzy uważają, że znaczeniem nie jest koniecznie to, co autor chciał komunikować. Innymi słowami, znaczenie tekstu może być w intencji autora, ale też w samym tekście lub też zostaje ‘stworzone’ przez czytelnika. Różne podejścia hermeneutyki zostały obszernie omówiane w: Robert L. Plummer, 40 Questions About Interpretation, s. 127-132 oraz w: Kevin J. Vanhoozer, Is There a Meaning in this Text? (Zondervan / IVP / Apollos, 1996). 

[6] Poythress, Reading the Word of God in the Presence of God, s. 36.

[7] Fee, Stuart, Jak czytać Biblię? s. 17.

[8] Fee, Stuart, Jak czytać Biblię? s. 17.

[9] Poythress, Reading the Word of God in the Presence of God, s. 36.

[10] Vanhoozer, Is there a Meaning in this Text, s. 19.

[11] Jest to bardzo obszerny i złożony problem. Patrz: Vanhoozer, Is There a Meaning in This Text?, rozdz. 2-4, s. 37-196.

[12] Fee, Stuart, Jak czytać Biblię? s. 22.

I Księga Mojżeszowa / Ks. Rodzaju 4:17-26

Studium w formacie PDF tutaj lub tutaj.